فرهنگ قرآن - امامی، عبد‌النبی - الصفحة ٥٨٦ - نکاتی درباره دفع بدی با اقتضای عقل و خرد

٨. از آیات فوق برداشت می‌شود که نقص و کم دادن اشیا به مردم (اعم از کیل یا وزن)، قرین با افساد در زمین، و تمام و کامل دادن آن، قرین با اصلاح در آن است، و این از جمله معانی و مفاهیم قوله: «ذلِکَ خَیْرٌ وَ أَحْسَنُ تَأْوِیلًا»* است. ح- معنا و مفهوم هشتم احسن‌

اشاره

یکی از معانی و مفاهیم احسن، فی قوله تعالی: «ادْفَعْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ السَّیِّئَةَ نَحْنُ أَعْلَمُ بِما یَصِفُونَ»، [١] است، و آن، دفع نمودن بدی است به اقتضای عقل و خرد.

نکاتی درباره دفع بدی با اقتضای عقل و خرد

١. قرآن کریم دفع سیئه با حسنه را از صفات خردمندان بیان فرموده و برای آنان، فرجام نیکو را در خانه آخرت نوید داده است: «إِنَّما یَتَذَکَّرُ أُولُوا الْأَلْبابِ الَّذِینَ یُوفُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ ... وَ یَدْرَؤُنَ بِالْحَسَنَةِ السَّیِّئَةَ أُولئِکَ لَهُمْ عُقْبَی الدَّارِ.» [٢] از این آیات برداشت می‌شود که نحوه خوبی نمودن برای دفع بدی، باید مبنی بر تأیید عقل و خرد باشد.
٢. در بین ویژگی‌های عقلا و خردمندان در دفع سیئه به وسیله حسنه، صبر و شکیبایی عامل مهمی است؛ چنان‌که:
الف- در آیه رعد، به واسطه صبر و شکیبایی‌شان، ملایکه بر آنان درود فرستاده و عالی بودن خانه آخرت را به آنان مژده می‌دهند: «سَلامٌ عَلَیْکُمْ بِما صَبَرْتُمْ فَنِعْمَ عُقْبَی الدَّارِ.» [٣]
ب- و در آیه ٥٤ قصص، خبر می‌دهد از این‌که به آنان به واسطه صبرشان، دو بار پاداش می‌دهند: «أُولئِکَ یُؤْتَوْنَ أَجْرَهُمْ مَرَّتَیْنِ بِما صَبَرُوا وَ یَدْرَؤُنَ بِالْحَسَنَةِ السَّیِّئَةَ وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ یُنْفِقُونَ.» [٤]
٣. قوله تعالی: «ادْفَعْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ السَّیِّئَةَ»، [٥] برای دفع سیّئه عمومیت دارد؛ خواه عامل دفع سیئه، شخص مسیئ باشد از نفس خویش، و خواه شخص غیر مسیئی باشد

---

[١]. مؤمنون/ ٩٦.
[٢]. رعد/ ٢٢- ١٩.
[٣]. رعد/ ٢٤.
[٤]. قصص/ ٥٤.
[٥]. مؤمنون/ ٩٦.