فرهنگ قرآن - امامی، عبد‌النبی - الصفحة ٢٤١ - ٣ ایثار در تفاسیر

در فرهنگ لغات نیز گفته: اثر: آنچه از کسی یا چیزی باقی مانده و بر او دلالت کند، و به معنای حدیث، سنّت و اجل نیز آمده و جمع اثر، آثار است. اثرة: برگزیدن، اختیار کردن و بهترین چیزها را به خود اختصاص دادن. اثره، یؤثر، ایثارا: او را گرامی داشت، برگزید. [١]
در فرهنگ عمید فرموده: ایثار؛ یعنی بذل کردن، سود دیگری را بر سود خود مقدم داشتن، قوت لازم و ما یحتاج خود را به دیگری بخشیدن. [٢]
در تفسیر نمونه فی قوله تعالی: «آثَرَکَ اللَّهُ»، فرموده: «آثَرَکَ»، از ماده ایثار، در اصل به معنای جستجوی اثر چیزی است، و از آنجا که به فضل و نیکی اثر گفته می‌شود، این کلمه به معنای برتری دادن و فضیلت بخشیدن (هم) آمده است. [٣] ٣. ایثار در تفاسیر

شیخ طوسی در تبیان فی قوله تعالی: «قالُوا تَاللَّهِ لَقَدْ آثَرَکَ اللَّهُ عَلَیْنا»، [٤] فرموده: این حکایت گفته برادران یوسف علیه السّلام است، هنگامی که شنیدند او اعتراف به یوسف بودن خود کرده است. پس آنان در این موقع به صورت سوگند چنین گفتند: «تاللّه»: به خدا سوگند که: «لَقَدْ آثَرَکَ اللَّهُ عَلَیْنا»، محققا خداوند تو را بر ما فضیلت داد، و ایثار، اراده تفضیل و برتری دادن یکی از دو شی‌ء است بر دیگری، و آن، نظیر اختیار است. [٥]
نیز فی قوله تعالی: «قالُوا لَنْ نُؤْثِرَکَ عَلی ما جاءَنا مِنَ الْبَیِّناتِ الخ» [٦]، فرموده: ساحران به فرعون گفتند: هرگز تو را بر دلایلی که صحّت نبوّت موسی را ثابت کرده و صدق گفتار او را تأیید می‌کند، برنمی‌گزینیم و اختیار نمی‌کنیم و نیز تو را بر آن‌کس که ما را آفریده، اختیار نمی‌کنیم، (حال) هر کاری نسبت به ما می‌خواهی انجام دهی، تمام و کامل انجام بده: «وَ الَّذِی فَطَرَنا فَاقْضِ ما أَنْتَ قاضٍ»، که تو تنها می‌توانی با سلطه‌ات در زندگی این

---

[١]. ملخّص المنجد و منتهی الأرب، ص ٣.
[٢]. فرهنگ عمید، ص ٢١٢.
[٣]. تفسیر نمونه، ج ١٠، ص ٦٣.
[٤]. یوسف/ ٩١.
[٥]. تبیان، ج ٦، ص ١٩٠.
[٦]. طه/ ٧٢.