٣. ابن ابی حاتم درباره قوله: «وَ مِنَ الْأَعْرابِ مَنْ یَتَّخِذُ ما یُنْفِقُ مَغْرَماً»، از ابن زید اخراج نمود که او گفت: «هولاء المنافقون من الاعراب الذین ینفقون ریاء اتقاء علی ان یغزوا و یحاربوا و یقاتلوا و یرون نفقاتهم مغرما.»: اینان منافقان اعرابند؛ آنان که برای ریا انفاق می‌کنند، به لحاظ پروا داشتن از این‌که به جنگ روند و به محاربه پردازند و قتال کنند، و بذل و انفاق در این راه را غیر لازم می‌پندارند. [١] ٥. تدبّر در آیات انفاق‌

اشاره

«کِتابٌ أَنْزَلْناهُ إِلَیْکَ مُبارَکٌ لِیَدَّبَّرُوا آیاتِهِ وَ لِیَتَذَکَّرَ أُولُوا الْأَلْبابِ.» [٢]

الف- تدبّر در آیات انفاق به ترتیب مصحفی آنها

١. الف- شرط قبولی انفاق، پاداش انفاق مقبول، و علل بطلان انفاق‌

انفاق نمودن بدون منّت و اذیّت، وقتی فی سبیل اللّه، و از روی ایمان به خدای متعال و ایمان به روز قیامت باشد، موجب قبولی آن و سبب مغفرت و دخول در رحمت واسعه الهی است: «الَّذِینَ یُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ ثُمَّ لا یُتْبِعُونَ ما أَنْفَقُوا مَنًّا وَ لا أَذیً لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَ لا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَ لا هُمْ یَحْزَنُونَ.» [٣]
و انفاقی که از روی ریا و تظاهر اعطا شود و یا همراه با منّت و اذیّت باشد و از روی ایمان به خدا و ایمان به روز قیامت نباشد، چنین انفاقی باطل است و مورد قبول خدای عزّ و جلّ نخواهد بود: «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تُبْطِلُوا صَدَقاتِکُمْ بِالْمَنِّ وَ الْأَذی کَالَّذِی یُنْفِقُ مالَهُ رِئاءَ النَّاسِ وَ لا یُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ فَمَثَلُهُ کَمَثَلِ صَفْوانٍ عَلَیْهِ تُرابٌ فَأَصابَهُ وابِلٌ فَتَرَکَهُ صَلْداً لا یَقْدِرُونَ عَلی شَیْ‌ءٍ مِمَّا کَسَبُوا وَ اللَّهُ لا یَهْدِی الْقَوْمَ الْکافِرِینَ.» [٤]
در آیه مذکور، مثل نزول باران بر خاک نرم واقع بر روی سنگ صاف، به مثابه اعطای انفاق است با نیّتی غیر الهی که اجری بر این اکتساب نخواهد بود؛ زیرا خدای متعال

[١]. همان، ج ٣، ص ٢٦٩.
[٢]. ص/ ٢٩.
[٣]. بقره/ ٢٦٢.
[٤]. همان/ ٢٦٤.