قرآن و آخرين پيامبر - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٠٨ - نتايج نهائى اين بحث

نگرانى و مشكل به آسانى برطرف مى‌گردد.

روحيات هر كس دائماً در تغيير است‌

قانون تكامل در شرايط عادى و در صورتى كه وضع استثنائى بوجود نيايد انسان و روحيات افكار او را هم دربرمى‌گيرد، و دائماً با گذشت روز و ماه و سال، زبان و فكر و سخنان و روحيات انسان را دگرگون مى‌سازد.

هرگز- اگر با دقت نگاه كنيم- نوشته‌هاى يك نفر نويسنده يكسان نيست بلكه آغاز و انجام يك كتاب او نيز با هم تفاوت دارد.

مخصوصاً اگر كسى در كوران حوادث بزرگ قرار گرفته باشد، حوادثى كه پايه يك انقلاب فكرى و اجتماعى و عقيده‌اى همه جانبه‌اى را پى‌ريزى كند، او هر قدر بخواهد سخنان خود را يكسان و يكنواخت و عطف به سابق تحويل دهد قادر نيست، تفاوتها و نوسانات گفتار او كه بستگى به تغييرات فكرى و روحى گوينده دارد، هرگز قابل اخفا نخواهد بود.

نتايج نهائى اين بحث‌

با توجه به اين حقايق واقعيت زير را به خوبى مى‌توان دريافت:

كتابى كه در طول ٢٣ سال، در شرايط و حالات گوناگون و كاملًا متفاوت شكل گرفته،

كتابى كه يك زمان- همچون زمان پبامبر در مكه- زبان يك اقليت محروم و ستمديده و تحت فشار و محاصره اجتماعى بوده، و زمان ديگرى همچون زمان پيامبر در مدينه نماينده افكار يك اكثريت فشرده و پيروز و قدرتمند محسوب مى‌شده، و در طى اين مدت از لابلاى هزاران‌