سپس روى چهار نوع از ميوه‌ها و زراعت‌ها تكيه كرده؛ مى‌افزايد: «و نخل و زراعت كه ثمره‌هاى مختلفى دارند، و همچنين زيتون و انار كه از جهتى با يكديگر شبيه و از جهتى متفاوتند» (ساختمان ظاهريشان شبيه به هم است در حالى كه ميوه آنها بسيار متفاوت مى‌باشد.) وَ النَّخْلَ وَ الزَّرْعَ مُخْتَلِفاً أُكُلُهُ وَ الزَّيْتُوْنَ وَ الرُّمّانَ مُتَشابِهاً وَ غَيرَ مُتَشابِهٍ‌ بايد توجّه داشت كه‌ «جنات» جمع‌ «جنت» هم به باغ گفته مى‌شود، و هم زمين‌هاى پوشيده از زراعت؛ و «اكُل» (بر وزن دهل) از مادّه‌ «اكل» (بر وزن مكر) به تمام خوردنى‌ها گفته مى‌شود.

به هر حال نه تنها درختان و زراعت‌ها و گياهان از نظر ظاهر بسيار متنوّع است كه ميوه‌ها و محصولات آنها نيز بسيار متفاوت است، هم از نظر رنگ و طعم و شكل ظاهر، و هم از نظر مواد غذايى و خواص گوناگون. بعلاوه در ميان آنها انواع مرغوب و متوسط يافت مى‌شود و اين قدرت نمائى آفريدگار است كه چنين تنوّع عظيم و گسترده را در جهان گياهان به وجود آورده، و هر كدام به نوعى حمد و ثناى او مى‌گويند.

در پايان آيه دستور مى‌دهد: «از ميوه‌هاى آنها بخوريد و به هنگام درو (و چيده ميوه‌ها) حق آن را بپردازيد و اسراف نكنيد كه خداون مسرفان را دوست ندارد»: كُلُوا مِنْ ثَمَرِهِ اذا اثْمَرَ وَ آتُوا حَقَّه يَوْمَ حَصادِهِ وَ لا تُسْرِفُوا انَّهُ لا يُحِبُّ الْمُسْرِفِيْنَ.

به اين ترتيب فرمان‌ «كلوا»: «بخوريد» دليل بر حليّت كامل آنها است؛ ولى با دو شرط: پرداختن حقوق نيازمندان، و عدم اسراف!

گرچه بعضى از مفسّران گفته‌اند كه منظور از «حق» در اينجا همان زكات است؛ ولى بسيارى از مفسّران با الهام از روايات فراوانى كه از طرف اهل بيت عليهم السلام و اهل سنت رسيده؛ تصريح كرده‌اند كه منظور از «حق» غير از زكات است. [١]

[١]. به سنن بيهقى، جلد ٤، صفحه ١٣٢ و وسائل الشيعه، جلد ٦، كتاب الزكاة «ابواب زكاة الغلات» و تفسير الميزان و تفسير نمونه و قرطبى ذيل آيه مورد بحث مراجعه شود.