پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١١٨ - روح اعجوبه عالم خلقت

كرده‌اند كه ابداً با روح آيه سازگار نيست. از جمله اينكه منظور از انْشاء خَلق آخر روئيدن دندان‌ها و موهاى بدن است! [١] در حالى كه هيچگونه تناسبى با تعبيرات آيه ندارد و مسلّماً روئيدن دندان‌ها و موها هرگز از نظر اهميّت در رديف ساير تطوّرات مختلف جنين نخواهد بود.

در پايان آيه جمله عجيب ديگرى آمده است كه نشانه ديگرى بر اهميّت فوق‌العاده خلقت انسان در مرحله اخير يا مجموع اين مراحل است؛ مى‌فرمايد: فَتَبارَكَ اللَّهُ أحْسَنُ الْخالِقِينَ‌ آفرين بر آن علم و حكمتى كه اين همه استعداد و شايستگى را در چنان موجود ناچيزى آفريده و آفرين بر او و بر خلقت بى‌نظيرش.

«تبارك» از مادّه‌ «برك» (بر وزن برگ) به معنى سينه شتر است؛ و از آنجا كه وقتى شتر سينه بر زمين مى‌نهد داراى نوعى ثبات مى‌شود اين واژه به معنى ثبات و دوام آمده است؛ و از آنجا كه هر نعمتى مداوم باشد داراى اهميّت بيشترى است چنين نعمت‌هايى را با بركت مى‌نامند.

به كار رفتن اين واژه در مورد خداوند اشاره به عظمت و ثبات و جاودانگى ذات پاك او است.

در پنجمين و آخرين آيه مورد بحث، اشاره به مسأله بقاء روح مى‌كند؛ با اين تعبير كه مى‌گويد: «خداوند ارواح را به هنگام مرگ مى‌گيرد و قبض مى‌كند» اللَّهُ يَتَوَفَّى اْلأَنْفُسَ حِيْنَ مَوْتِها

با توجّه به اينكه‌ «توفى» به معنى قبض كردن و دريافت كامل است و «انفس» به معنى ارواح مى‌باشد؛ روشن مى‌شود كه در حال مرگ روح به طور كامل به فرمان خدا از بدن جدا مى‌شود، ولى به هنگام خواب اين جدايى به طور ناقص صورت مى‌گيرد وَ الَّتِى لَمْ تَمُتْ فى‌ مَنامِها

[١]. اين احتمال در تفسير روح المعانى، جلد ١٨، صفحه ١٤ و تفسير قرطبى، جلد ٧، صفحه ٤٥٠٢ از بعضى از مفسّران نقل شده است.