پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٢ - شرح مفردات

٣- «ما انسان را از عصاره‌اى از گل آفريديم- سپس او را نطفه‌اى در قرار مطمئن (رحم) قرار داديم».

٤- «او خداوندى است كه از پنهان و آشكار با خبر است، و قدرتمند و مهربان است- او همان كسى است كه هرچه را آفريد، نيكو آفريد و آغاز آفرينش انسان را از گل قرار داد- سپس نسل او را از عصاره‌اى از آب ناچيز و بى‌قدرى خلق كرد- بعد اندام او را موزون ساخت و از روح خويش در وى دميد، و براى شما گوش و چشم و دل قرار داد، اما كمتر شكر نعمت‌هاى او را بجاى مى‌آوريد».

٥- «و همچنين در آفرينش شما و جنبندگانى كه در سراسر زمين، منتشر ساخته نشانه‌هايى است براى گروهى كه اهل يقينند».

شرح مفردات:

«بَشَرْ» در اصل از «بَشَرَة» به معنى ظاهر پوست انسان است؛ ولى از مقائيس اللُّغه استفاده مى‌شود كه ريشه آن ظاهر شدن چيزى با حسن و جمال است، لذا حالت‌ «بُشْر» (بر وزن يُسر) به معنى فرح و انبساط است؛ و از آنجا كه اين حالت مخصوص انسان است، واژه‌ «بشر» اسم براى نوع انسان شده است. [١] اين واژه بر مرد و زن، و مفرد و تثنيه و جمع، اطلاق مى‌شود. [٢]

«سُلالَة» (بر وزن عُصاره) به معنى چيزى است كه از ديگران گرفته شده باشد؛ و خلاصه و عصاره آن محسوب مى‌شود و در اصل از «سَلَّ» (بر وزن حل) به معنى كشيدن و بر كندن توأم با ملايمت است؛ و در مورد كشيدن شمشير از غلاف نيز به كار مى‌رود. سپس به اشيائى كه عصاره و خالص چيزى است گفته شده است؛ [٣] و اينكه در آيات فوق مى‌خوانيم خداوند انسان را از سلاله‌اى از گل آفريد، يعنى از عصاره تصفيه شده آن؛ و بعضى گفته‌اند منظور از

[١]. مقائيس الّلغه، لسان العرب و التحقيق فى كلمات القرآن الحكيم.

[٢]. لسان العرب و مجمع البحرين.

[٣]. مفردات راغب، مجمع البحرين، و لسان العرب.