روزشمار جنگ ایران و عراق - مرکز اسناد و تحقیقات سپاه - الصفحة ٤٢٩ - روزشمار جنگ دوشنبه ١ فروردین ١٣٦٢ ٦ جمادی الثانی ١٤٠٣ ٢١ مارس ١٩٨٣

٢. دلایل موفقیت نیروهای ایرانی

الف) داشتن جناح های ٢٠ تا ٧٠ کیلومتری از دشمن در مناطق مختلف به علت پیشروی ارتش عراق در خاک ایران.

ب) در دسترس بودن عقبه یگان های عراقی که محاصره نیروهای دشمن را امکان پذیر می ساخت.

ج) ناممکن بودن تمرکز یگان های دشمن برای مقابله مؤثر با حمله نیروهای ایرانی (دشمن برای پدافند از سرزمین های اشغال شده ناچار به حفظ یگان های خود در آن مناطق بود.)

د) سرعت عمل ایران در اجرای عملیات (خصوصاً در اجرای عملیات بیت المقدس).

ه-) داشتن خط در مقابل دشمن که حضور نیروهای خودی باعث شناخت کافی از نقاط ضعف و قوت دشمن شده بود.

٣. دلایل برخی ناکامی ها بعد از عملیات های بزرگ دوره آزادسازی:

الف) نداشتن جناح از دشمن و ناگزیر شدن ایران به اجرای تک جبهه ای.

ب) وجود موانع متعدد و عمیق.

ج) اقدام دشمن به ایجاد رده های مستحکم پدافندی جلو خط اول به عمق ١٠٠٠ تا ١٥٠٠ متر.

د) فراهم شدن امکان تمرکز نیرو برای دشمن پس از عقب رانده شدن در خوزستان و دور نگه داشتن عقبه های خود از خط اول.

ه-) به روز کشیده شدن درگیری ها.

و) تعیین اهداف در عمق (که دسترسی به آن را ناممکن می کرد.)[١]

پس از سخنان غلامعلی رشید فرماندهان حاضر در جلسه به اظهارنظر درخصوص مطالب ارائه شده پرداختند، سپس محسن رضایی درباره چند محور اصلی، به ویژه نقاط قوت و ضعف نیروهای خودی و دشمن سؤالاتی را مطرح کرد و تعدادی از فرماندهان ازجمله احمد کاظمی، ابراهیم همت، حسین خرازی، رحیم صفوی، مرتضی صفار و مصطفی ربیعی در پاسخ مطالبی را بیان کردند و در پایان بار دیگر غلامعلی رشید مطالب را جمع بندی کرد. وی مهم ترین نکاتی که فرماندهان مطرح کردند را چنین برشمرد:[٢]^

[١] نظر به اهمیت مطالبی که غلامعلی رشید بیان کرد، گزیده سخنان وی در ضمیمه این گزارش درج شده است.

[٢] ^ غلامعلی رشید علاوه بر جمع بندی مطالب مطرح شده در این جلسه، توضیح داد که پس از عملیات های مسلم بن عقیل و محرم، فرماندهی کل سپاه سؤالاتی را درباره خصوصیات نیروها و نقاط قوت دشمن در طول دو سال و نیم جنگ مطرح کرده بود که این سؤالات در جلساتی با تعدادی از فرماندهان سپاه مطرح شده و وی نتایج آن را در جمع بندی اش از این جلسه لحاظ کرده است.