تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٧٥ - ١- نقش قلم در حيات انسانها

در بعضى از روايات آمده است كه (

ان اول ما خلق اللَّه القلم‌

)" نخستين چيزى را كه خدا آفريد قلم بود".

اين حديث را محدثان شيعه از امام صادق ع نقل كرده‌اند [١] و در كتب اهل سنت به عنوان يك خبر معروف نيز آمده است‌ [٢] و در حديث ديگرى آمده است:"

اول ما خلق اللَّه تعالى جوهرة

)" نخستين چيزى را كه خدا آفريد گوهرى بود" [٣] و در بعضى از اخبار نيز آمده است: (

ان اول ما خلق اللَّه العقل‌

)" نخستين چيزى را كه خدا آفريد عقل و خرد بود" [٤] توجه به پيوند ويژه‌اى كه در ميان" گوهر" و" قلم" و" عقل" است مفهوم" اول بودن" همه آنها را روشن مى‌كند.

در ذيل حديثى كه در بالا از امام صادق ع نقل كرديم آمده است كه خداوند بعد از آفرينش قلم به او فرمود: بنويس! و او آنچه را بوده و خواهد بود تا روز قيامت نوشت! گرچه قلم در اين روايت اشاره به قلم تقدير و قضا و قدر است، ولى هر چه هست نقش قلم را در سرنوشت بشر و مقدرات او روشن مى‌سازد.

پيشوايان اسلام در احاديث متعددى به ياران خود تاكيد مى‌كردند كه به حافظه خود قناعت نكنند، و احاديث اسلامى و علوم الهى را به رشته تحرير درآورند، و براى آيندگان به يادگار بگذارند [٥] بعضى از دانشمندان گفته‌اند: البيان بيانان: بيان اللسان، و بيان البنان و بيان اللسان تدرسه الاعوام، و بيان الاقلام باق على مر الايام!

[١]" نور الثقلين" جلد ٥ صفحه ٣٨٩ حديث ٩.

[٢] و [٣] و [٣] تفسير" فخر رازى" جلد ٣٠ صفحه ٧٨.

[٥]" وسائل الشيعه" جلد ١٨ صفحه ٥٦ (حديث ١٤ و ١٦ و ١٧ و ١٨ و ١٩ و ٢٠).