هفت سال قحطى اندوخته‌هاى هفت سال فراوانى را مى‌خورد اينك نويدشان مى‌دهد به اينكه بعد از آن، سال فراوانى پديد مى‌آيد، و بعيد نيست كه يوسف اين تاويل را بوسيله وحى درك كرده (و گرنه در خواب چيزى كه دلالت بر آن كند نبوده) و يا از اينجا فهميده كه وقتى مى‌گويند هفت سال قحطى مى‌آيد معنايش اين است كه سال هشتم فراوانى ميشود، زيرا اگر فراوانى نشود قحطى هفت سال بيشتر خواهد بود، و يا از اينجا فهميده كه همواره سنت الهى بر اين جارى بوده كه بعد از عسر، يسر، و بعد از صبر، ظفر و بعد از تنگى، فراخى آورد، اين بود گفتار بيضاوى، غير او هم قريب به اين معنا را گفته‌اند.[١] صاحب المنار در تفسير خود در ذيل آيه مورد بحث گفته: مراد اين است كه اين سال، سالى است كه فراوانى نعمت و ارزانى آن عجيب و بى‌سابقه است، بطورى كه مردم بهر چه كه دلشان بخواهد و بهر چه كه ريخت و پاش كنند دسترسى دارند و خبر دادن يوسف از فرا رسيدن چنين سالى جزء متن خواب پادشاه نبود، بلكه مطلبى بود زايد بر آن خواب، زيرا عدد هفت سال قحطى بيش از اين اقتضاء نداشت كه سال هشتمش به آن شدت و خشكى نباشد و تا حدى باران ببارد كه مردم دستشان به دهانشان برسد، و اما اينكه سالى باشد كه در فراوانى بى‌سابقه باشد خصوصيت و تفصيلى است كه يوسف از راه وحى از طرف خداى عز و جل فهميده، و در متن رؤياى پادشاه قرينه‌اى كه مقابل آن باشد و دلالت بر آن كند وجود نداشته، و از لوازم تعبيرى كه كرد نيز نبوده.[٢] و ليكن آنچه بنظر مى‌رسد او و بيضاوى و امثال ايشان در تفسير آيات رؤيا و تاويل آنها سهل‌انگارى كرده‌اند، زيرا وقتى ما در كلام يوسف (ع) كه مى‌فرمايد:(تَزْرَعُونَ سَبْعَ سِنِينَ دَأَباً فَما حَصَدْتُمْ فَذَرُوهُ فِي سُنْبُلِهِ إِلَّا قَلِيلًا مِمَّا تَأْكُلُونَ ثُمَّ يَأْتِي مِنْ بَعْدِ ذلِكَ سَبْعٌ شِدادٌ يَأْكُلْنَ ما قَدَّمْتُمْ لَهُنَّ إِلَّا قَلِيلًا مِمَّا تُحْصِنُونَ) دقت و تدبر كنيم مى‌يابيم كه زمينه و اساس گفتار يوسف پيشگويى و خبر دادن از آينده ايشان نبوده، و نخواسته دريچه‌اى به روى آينده ايشان باز كند تا بفهمند هفت سال فراوانى و هفت سال قحطى در پيش دارند، زيرا اگر منظورش اين بود جا داشت مثلا بگويد: ياتى عليكم سبع مخصبات ثم ياتى من بعدها سبع شداد يذهبن بما عندكم من الذخائر- هفت سال فراوانى بر شما مى‌آيد، آن گاه بعد از آن هفت سال قحطى مى‌آيد كه آنچه را شما ذخيره كرده‌ايد از بين مى‌برد .

[١] تفسير بيضاوى ج ١، ص ٤٩٨.

[٢] تفسير المنار، ج ١٢، ص ٣٢٠، ط بيروت.