(وَ اللَّهُ يَحْكُمُ لا مُعَقِّبَ لِحُكْمِهِ وَ هُوَ سَرِيعُ الْحِسابِ)- مقصود از اين جمله اين است كه غلبه از خداى سبحان است، اوست كه حكم مى‌كند و در قبال حكمش حكم احدى نفوذ ندارد، و در نتيجه نمى‌تواند از حكم او جلوگيرى كند. آرى، خداى سبحان هر عملى را به مجرد وقوعش حساب مى‌كند، بدون اينكه فاصله دهد تا ديگران بتوانند در آن تصرف نموده و اخلال كنند. پس جمله‌(وَ اللَّهُ يَحْكُمُ ...) در معناى جمله‌(أَ فَهُمُ الْغالِبُونَ) است كه در ذيل آيه سوره انبياء گذشت.

(وَ قَدْ مَكَرَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَلِلَّهِ الْمَكْرُ جَمِيعاً ...).

يعنى كسانى هم كه قبل از ايشان بودند مكر كردند و ليكن مكرشان سودى به ايشان نبخشيد و نتوانستند ما را از اينكه به زمين بپردازيم و از اطرافش بكاهيم مانع شوند، پس تنها خداى سبحان مالك مكر و همه آن است، و مكر هر كس را به صاحبش برمى‌گرداند.

(يَعْلَمُ ما تَكْسِبُ كُلُّ نَفْسٍ)- اين جمله در مقام تعليل مالكيت خداى تعالى نسبت به همه مكرها است. به اين بيان كه مكر وقتى صورت مى‌گيرد كه طرف يعنى شخص مكر شده از نقشه مكر كننده بى‌خبر باشد، و گرنه اگر بداند كه چه نقشه‌اى برايش ريخته شده در صدد بر مى‌آيد نقشه او را خنثى بسازد.

(وَ سَيَعْلَمُ الْكُفَّارُ لِمَنْ عُقْبَى الدَّارِ)- اين جمله حجت را تمام نموده، ادعا مى‌كند كه مساله انتهاى امور به عواقبش از مسائل ضرورى و بديهى است كه در هيچ موردى تخلف نمى‌پذيرد، و بطور كلى هر امرى به عاقبتش منتهى مى‌گردد. و كفار به زودى خواهند ديد كه سرانجام نيك از آن كيست، بنا بر اين هيچ حاجتى نيست به اينكه براى فهماندن اين حقيقت استدلال را تعقيب نموده، طولانى كنيم.

بحث روايتى [رواياتى در مورد محو و اثبات احكام و قضاياى الهى در ذيل‌(يَمْحُوا اللَّهُ ما يَشاءُ وَ يُثْبِتُ)]

در الدر المنثور است كه ابن شبيه، ابن جرير، ابن منذر و ابن ابى حاتم از مجاهد روايت كرده‌اند كه گفته است: وقتى آيه‌(وَ ما كانَ لِرَسُولٍ أَنْ يَأْتِيَ بِآيَةٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ) نازل شد مشركين قريش گفتند: اى محمد گمان نمى‌كنيم كه كارى از تو ساخته باشد، و به حكم اين آيه خداوند سرنوشت ما را و همه كس را تعيين كرده، (خلاصه خدا ما را چنين كرده، كه بر مسلك‌