یکجا فتح می‌کرد ، بلا تشبیه آنطور که پیغمبر اکرم مکه را فتح کرد ، به آن‌ سادگی و آسانی ، با اینکه بسیاری از اصحاب امام حسن به حضرت خیانت‌ کردند و منافقین ز یادی در کوفه پیدا شده بودند و کوفه یک وضع ناهنجاری‌ پیدا کرده بود که معلول علل و حوادث تاریخی زیادی بود . یکی از بلاهای بزرگی که در کوفه پیدا شد مسئله پیدایش خوارج بود که خود خوارج را امیرالمؤمنین معلول آن فتوحات بی بند و بار می‌داند ، آن‌ فتوحات پشت سر یکدیگر بدون اینکه افراد یک تعلیم و تربیت کافی بشوند ، که در نهج البلاغه هست : مردمی که تعلیم و تربیت ندیده‌اند ، اسلام را نشناخته‌اند و به عمق تعلیمات اسلام آشنا نیستند ، آمده‌اند در جمع مسلمین‌ ، تازه از دیگران هم بیشتر ادعای مسلمانی می‌کنند . به هر حال ، در کوفه یک چند دستگی پیدا شده بود . این جهت را هم همه‌ اعتراف داریم که دست کسی که پایبند به اصول اخلاق و انسانیت و دین و ایمان نیست بازتر است از دست کسی که پایبند اینجور چیزهاست . معاویه‌ در کوفه یک پایگاه بزرگی درست کرده بود که با پول ساخته بود ، جاسوسهایی که مرتب می‌فرستاد به کوفه ، از طرفی پولهای فراوانی پخش‌ می‌کردند و وجدانهای افراد را می‌خریدند و از طرف دیگر شایعه پراکنی های‌ زیاد می‌کردند و روحیه‌ها را خراب می‌نمودند . اینها همه به جای خود ، در عین حال اگر امام حسن ایستادگی می‌کرد یک لشکر انبوه در مقابل معاویه به‌ وجود می‌آورد ، لشکری که شاید حداقل سی چهل هزار نفر باشد ، و شاید - آنطور که در تواریخ نوشته‌اند - تا صد هزار هم امام حسن