سنت الهی است و خدا عدالت را در نهایت امر بر دنیا حاکم خواهد کرد و بر این دنیا قرنها و قرنها - که ما نمی‌دانیم چقدر است ، شاید میلیونها سال ، و شاید صدها میلیون سال - بشر حکومت خواهد کرد اما یک بشر بالغ ، یک بشر انسان واقعی ، یک بشرهایی که در میان آنها از این تیرگیها و ظلمهایی که امروز هست هرگز چیزی وجود ندارد . بحث من درباره این مطلب است که عدل کلی در دنیا بر قرار می‌شود ، بالخصوص راجع به یک جهت آن ، و آن این است : اسلام که مدعی است عدل‌ کلی در دنیا بر قرار می‌شود ، بر چه اساسی مدعی است که بر قرار می‌شود ؟ لهذا سه موضوع را باید تشریح کنم : یکی اینکه اولا عدالت چیست ؟ دوم‌ اینکه آیا در نهاد و فطرت بشر تمایل به عدالت وجود دارد یا اساسا در فطرت بشر میل به عدالت وجود ندارد ، هر وقت عدالت به بشر داده شده‌ است و داده بشود ، به زور است ، تحمیل است ، بشر محال است به میل و رضای خودش زیر بار عدالت برود . و مسئله سوم این است : آیا عدالت‌ عملی هست یا نیست ، و اگر عملی بشود به چه وسیله عملی خواهد شد ؟

تعریف عدالت

مسئله اول که عدالت چیست ، شاید چندان احتیاج به تعریف نداشته باشد . افراد بشر کم و بیش ظلم را می‌شناسند ، تبعیض را می‌شناسند ، عدالت‌ نقطه مقابل ظلم است ، نقطه مقابل تبعیض است ، و به عبارت دیگر : افراد بشر در دنیا به حسب خلقت خودشان و به حسب فعالیتهایی که می‌کنند