سیری در سیره ائمه اطهار - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٢٥
علویین نمیرویم ، اجداد ما صد سال است که زحمت کشیدهاند ، جان کندهاند
، حالا یکدفعه خلافت را تحویل علویین بدهیم ؟ ! بغداد قیام میکرد ، و به
دنبال آن خیلی جاهای دیگر نیز قیام میکردند . ولی این یک فرض است و
تازه اصل فرض درست نیست ، یعنی این حرف قابل قبول نیست که فضل بن
سهل ذوالریاستین شیعی بود وروی اخلاص و ارادت به حضرت رضا چنین کاری
کرد . اولا اینکه ابتکار از او باشد محل تردید است . ثانیا : به فرض
اینکه ابتکار از او باشد ، اینکه او احساسات شیعی داشته باشد سخت محل
تردید است . آنچه احتمال بیشتر قضیه است این است که فضل بن سهل که
تازه مسلمان شده بود میخواست به این وسیله ایران را برگرداند به ایران
قبل از اسلام [١] ، فکر کرد الان ایرانیها قبول نمیکنند چون واقعا مسلمان
و معتقد به اسلام هستند و همین قدر که اسم مبارزه با اسلام در میان بیاید
با او مخالفت میکنند . با خود اندیشید که کلک خلیفه عباسی را به دست
مردی که خود او وجههای دارد بکند ، حضرت رضا را عجالتا بیاورد روی کار و
بعد ایشان را از خارج دچار دشواریهای مخالفت بنی العباس کند ، و از
داخل هم خودش زمینه را فراهم نماید برای برگرداندن ایران به دوره قبل از
اسلام و دوره زردشتیگری .
اگر این فرض درست باشد ، در اینجا وظیفه حضرت رضا همکاری با مأمون
است برای قلع و قمع کردن خطر بزرگتر ، یعنی خطر فضل بن سهل برای اسلام صد
درجه بالاتر از خطر مأمون است
[١] عرض کردیم که اینها هیچکدام قطعی نیست و از شبهات تاریخ است ، ولی برخی از روایات اینطور حکایت میکند .