اصول رجالى موجود ، قديم ترين متونى هستند كه در آنها درباره راويان احاديث از جهت اعتبار نقل آنها اظهارنظر شده و اكنون در دسترس اند . معمولاً از رجال الكشّى (اختيار معرفة الرجال) ، رجال النجاشى (فهرست مصنفات) ، الرجال والفهرست شيخ طوسى ، رجال البرقى و متنى رجالى منسوب به ابن غضائرى به عنوان اصول رجالى نام مى برند . [١] ولى با مطالعه اين رساله روشن مى شود كه با وجود اطّلاعات باارزشى كه در آن آمده ، نمى توان آن را در شمارِ اصول رجالى آورد ؛ بلكه در شمار كتاب هاى تاريخى يا تراجم قابل رده بندى است . [٢] البته عالم رجالى از اين دو دانش (يعنى تاريخ و تراجم) بيشترين استفاده را مى تواند داشته باشد ؛ [٣] ولى اين دليل نمى شود كه كتاب هاى تاريخ و تراجم را در شمارِ كتاب هاى رجال بياوريم . اصول ياد شده ، عمدتا از اوايل قرن چهارم تا اواسط قرن پنجم تأليف شده اند . پيش از اين به شيوه مبانى و منابع رجال الكشّى اشاره اى داشتيم و گفتيم كه ممكن است رجال الكشّى را در دوره دوم رده بندى كنيم ، امّا چون آنچه از اين كتاب اكنون در دست است ، همان اختيار معرفة الرجال است كه توسط شيخ طوسى از كتاب اصلى گزينش شده است ، بالطبع از اين جهت ، از تأليفات دوره سوم تلقّى مى شود . گذشته از رجال الكشى ـ كه اشاره اى به آن داشتيم ـ و رجال البرقى كه هم در

[١] معجم رجال الحديث ، ج١ ، ص١٠١ ـ ١٠٣ ؛ بحوث فى فقه الرجال ، ص٢٦ ـ ٢٨ .گاهى رسالة أبى غالب الزرارى را هم در شمار اصول رجالى مى آورند ؛ كلّيات فى علم الرجال ، ص٦٨ .[٢] براى تأييد اين برداشت ، ر .ك : رسالة أبى غالب الزرارى ، تحقيق : سيّد محمّدرضا حسينى جلالى ، ص٧٦ .[٣] رابطه علم رجال و ساير دانش هاى بشرى در فصل آينده مى آيد .