اوّل : آيه نبأ مفاد آيه كه قبلاً نقل شد ، چنين است : اگر فاسقى براى شما خبرى آورد ، پس نيك وارسى كنيد تا مبادا از سرِ نادانى به گروهى آسيبى رسانيد و پس از آن ، از كرده خود پشيمان شويد . در شأن نزول اين آيه گفته اند : پيامبر اكرم ، وليد بن عقبة بن ابى معيط را براى جمع آورى زكات بنى مُصطَلَق گسيل داشت . وقتى از سرِ شادى به استقبال وليد آمدند ، گمان كرد براى قتل او پيش آمده اند ، چون در زمان جاهليت با او دشمنى داشتند . از اين رو ، از همان جا برگشت و به پيامبر اكرم خبر داد كه آنان از دادن زكات ، سر باز زدند ، در حالى كه چنين نبود . پيامبر صلى الله عليه و آله از شنيدن اين خبر ، خشمگين شد و خواست با آنان بجنگد كه آيه نازل شد . [١] استدلال به آيه براى حجّيت خبر واحد ، عمدتا با تكيه بر مفهوم شرط يا مفهوم وصف ، تقرير شده است . [٢] حاصل سخن در استدلال ها اين است كه وقتى براى قبول خبر فاسق ، تبيّن ، يعنى پرس وجو از صحّت و سقم خبر لازم باشد ، مفهومش اين است كه براى خبر غير فاسق ، پرس وجو لازم نيست و مى توان به خبر او ترتيب اثر داد . اين به معناى حجّيت خبر غير فاسق است كه مى تواند بر عادل يا ثقه (كسى كه در خبر دادن مورد وثوق است) منطبق باشد . [٣] امّا به دلالت اين آيه شريف بر حجّيت خبر واحد ، اشكالات فراوانى وارد شده است . شيخ انصارى مى گويد كه بيش از بيست اشكال بر آن وارد كرده اند الرسائل ، ص٧١ . اين

[١] مجمع البيان ، ج٥ ، ص١٣٢ .[٢] ر .ك : الرسائل ، ص٧١ ؛ معالم الأصول ، ص١٩٠ ؛ كفاية الأصول ، ج٢ ، ص٨٣ ؛ مباحث الأصول ، ص٤٠٢ (الجزء الثاني من القسم الثاني) ؛ فوائد الأصول ، ج٣ ، ص١٦٤ ـ ١٦٥ ؛ نهاية الأفكار ، ص١٠٧ به بعد (القسم الأوّل من الجزء الثالث) ؛ مصباح الأصول ، ج٢ ، ص١٥٢ به بعد .[٣] همان منابع (با تلخيص) .