معصومان عليهم السلام ، در موارد زيادى هم به نقل از رجاليان اين دوره (دوره دوم) ، با واسطه يا بدون ذكر واسطه درباره افراد ، اظهارنظر مى شود . اين رويه در اواخر كتاب بيشتر به چشم مى خورد . البته ظاهرا نجاشى و شيخ طوسى نيز توثيق ها و اظهارنظرهاى خود را درباره رجال از همين منابع (هر چند با واسطه) به علاوه روايات موجود ، كسب كرده اند ؛ ولى اين دو غالبا منابع توثيق ها ، تضعيف ها و اظهارنظرهاى خود را ذكر نمى كنند . [١] بيشترين نقل بدون واسطه كشّى از استادش محمّد بن مسعود عياشى است . [٢] عيّاشى نيز در موارد زيادى از على بن حسن بن على بن فضّال ، درباره راويان ، نقلِ رأى مى كند .همان ، ص٥٩٨ ، ٦٠١ ، ٦٠٥ ، ٦٠٦ ، ٦٢٨ ، ٦٢٩ ، ٦٣٦ ، ٦٣٧ ، ٦٤٠ ، ٦٤١ ، ٦٥٩ ، ٦٦٣ ، ٦٦٤ ، ٧٠٥ و ٧١١ .ساير كسانى كه كشّى از آنها به عنوان صاحب نظر رجالى (با واسطه يا بدون واسطه) درباره افراد نقل نظر و رأى رجالى مى كند ، عبارت اند از : حمدوية بن نصير ،همان ، ص٦٠٥ ، ٦٠٨ ، ٦٢٦ ، ٦٤٥ ، ٦٥٩ ، ٦٨٧ و ٧١١ . محمّد بن عيسى بن عبيد ، [٣] نصر بن صبّاح ، [٤] ايّوب بن نوح ،همان ، ص ٦٥٤ . عبد اللّه بن محمّد بن خالد طيالسى ، [٥] ابوالحسن على بن قتيبه ، [٦] و فضل بن شاذان . [٧] در موارد

[١] نجاشى گاهى برخلاف اين رويه غالب ، توثيق ها يا تضعيف ها را از ديگران نقل مى كند . براى نمونه ، ر .ك : رجال النجاشى ، ص٣١٦ (كه از ابن وليد ، تضعيف قاسم بن حسن بن على بن يقطين بن موسى را نقل مى كند) و ص ٣٦ (درباره حسن بن على بن ابى حمزه كه معنعنا از ابن فضّال نقل مى كند) و يا مواردى كه جرح و تعديل را از اساتيد خود نقل كرده است .[٢] ر .ك : اختيار معرفة الرجال ، ج٢ ، ص٥٩٨ ، ٦٠١ ، ٦٠٢ ، ٦٠٥ ، ٦٢٨ ، ٦٢٩ ، ٦٣٥ ، ٦٣٦ ، ٦٣٧ ، ٦٤٠ ، ٦٤١ ، ٦٤٤ ، ٦٥٣ ، ٦٥٧ ، ٦٥٩ ، ٦٦٠ ، ٦٦١ ، ٦٦٣ ، ٧٠٥ ، ٧١١ ، ٧٤٥ و ٨١٢ .[٣] همان ، ص٦٢٦ ، ٦٨٧ و ٧١١ .[٤] همان ، ص٦٣٦ ، ٦٦٣ و ٧٩٩ .[٥] همان ، ص٦٥٣ و ٧٤٥ .[٦] همان ، ص٥٩٧ .[٧] همان جا .