مؤلّفش انتساب يافته و در دسترس باشد . به نظر مى رسد بر پايه همين روش ، رجاليان در برخى موارد ، غير از ارزشگذارى روى افراد راوى ، كتاب هاى آنان را هم مورد ارزيابى قرار مى دهند . شيخ حرّ عاملى ، مواردى را از الفهرست شيخ طوسى استخراج كرده كه در آنها شيخ درباره كتاب ها اظهارنظر كرده است . مثلاً درباره ابراهيم بن اسحاق احمرى ، بعد از تضعيف خود او مى گويد : وصنّف كتبا جماعة قريبة من السداد . [١] كتاب هاى چندى دارد كه تقريبا صحيح اند . و يا درباره حفص بن غياث قاضى مى گويد كه عامى مذهب است ، ولى كتاب مورد اعتمادى دارد . [٢] در اين جا نيز غير از لزوم اثبات انتساب كتاب تأييد شده به مؤلّفش ـ كه بدان اشاره شد ـ لازم است مبناى اعتبار پذيرش قول شيخ طوسى و مانند او درباره اعتبار كتب در كنار مبناى پذيرش قول او درباره افراد راوى مورد بررسى قرار گيرد . اين بررسى در فصل آينده صورت خواهد گرفت . امّا برخى از صاحب نظران در حديث و رجال مى گويند كتاب هاى حديثى معيّنى كه هم اكنون در دسترس اند و انتساب آنها به مؤلّفانشان قطعى است ، به صورت يك مجموعه از جهتِ صدور ، مورد اعتماد و حجّت اند . اين باور ، غالبا در بين محدّثان اخبارى مسلك ، رواج دارد ؛ ولى از برخى اصوليان نيز نقل شده است . [٣] نقل و بررسى استدلال ها در اين جا در سه بخش قابل پيگيرى است : بخش اوّل ، استدلال هاى قطعيت روايات كتب اربعه (همه يا برخى از آنها) و يا علاوه بر آنها كتاب هاى حديثى مشهور ؛ بخش دوم ، استدلال هاى اعتبار روايات همه كتب اربعه يا برخى از آنها ، چه از جهت ادّعاى وثوق و اطمينان ، و چه از ساير جهات اعتبار ؛ بخش سوم ، استدلال هاى اعتبار كتاب هاى مشهور حديثى ، با اختلافى كه در تعيين آنها وجود دارد و بدانها اشاره شد .

[١] الفهرست ، ص ٧ .[٢] وسائل الشيعة ، ج٢ ، ص٨١ ـ ٨٤ .[٣] آية اللّه خويى از استاد خود مرحوم نايينى ، اصولى معروف ، نقل مى كند كه در مجلس بحث خود گفته است : «مناقشه در سند روايات كتاب الكافى ، سخن عاجزانه اى است» . (معجم رجال الحديث ، ج١ ، ص٨٧)البته عدّه مزبور در اين باور ، نه در كيفيت و نه در كميّت ، سخن يكسانى ندارند . برخى ادّعاى قطعيت صدور كتب اربعه حديث (الكافى ، كتاب من لا يحضره الفقيه ، التهذيب و الاستبصار) را دارند ، برخى ادّعاى وثوق و اطمينان مى كنند و برخى {*} ادّعاى حجّيت و اعتبار (ظنّ معتبر نه قطع) دارند . برخى ديگر ، غير از كتب اربعه ، كتاب هاى حديثى مشهور را هم مى افزايند . در تعيين كتاب هاى حديثى مشهور نيز همه متّفق القول نيستند . مرحوم نورى ، صاحب مستدرك الوسائل ، كتاب هايى را غير از مجموعه كتاب هاى مورداعتماد صاحب وسائل الشيعة نام مى برد و آنها را هم مشهور و مورد اعتماد تلقّى مى كند . منابع كلّيه آراى نقل شده ، در ضمن نقل و بررسى استدلال ها خواهد آمد .