مبانى حجّيت آراى رجالى - صرّامى، سيف اللّه - الصفحة ٤٥

نخستين تأليف رجالى شيعه را از آنِ عبد اللّه بن جبله كنانى دانسته اند .تأسيس الشيعة لعلوم الاسلام ، حسن صدر ، ص ٢٣٣ ؛ أصول علم الرجال ، هادى فضلى ، ص٣٠ . نجاشى در ضمن آثار او كتاب الرجال را نام مى برد و تاريخ وفات او را ٢١٩ق ، ذكر مى كند . [١] برخى ديگر ، نخستين تأليف را مشيخة ى حسن بن محبوب (م٢٢٤ق) دانسته اند . [٢] قبل از اين هم به مجموعه هايى از اسامى اصحاب معصومان عليهم السلام اشاره شده است ؛ [٣] ولى ظاهرا اين مجموعه ها به «تراجم (شرح حال نگارى)» نزديك ترند تا رجال . متأسفانه هيچ يك از مجموعه هاى رجالى ياد شده اكنون در دست ما نيست تا بتوانيم به طور قعطى درباره آنها قضاوت كنيم و احيانا مبانى آنها را به دست آوريم ؛ ليكن برخى از اصول رجالى دوره سوم مى تواند تا حدودى در اين باره راهنما باشد . غير از اين ، به يك نكته مى توان اطمينان داشت و آن ، اعتماد رجاليان اين دوره بر روايات رجالى (رواياتى كه مربوط به مدح و ذمّ راويان مى شود) از معصومان عليهم السلاماست . البته اختلاف هايى كه در بسيارى از اين روايات درباره هر يك از رجال وجود دارد ، به علاوه برداشت هاى متفاوتى كه ممكن است از آن بشود ، مى تواند منشأ اختلاف نظرهاى فراوانى هم باشد . مهم ترين منبع موجود براى اظهار نظرهاى رجالى اين دوره ، اختيار معرفة الرجال است كه به كوشش شيخ طوسى از كتاب رجالى ابو عمرو محمّد بن عمر بن عبد العزيز (معروف به كشّى) گزينش شده است . [٤] البته با توجّه به خصوصيت هاى اين مجموعه كه در اين جا و در دوره سوم خواهيم گفت ، و نيز دوره مؤلّف آن (متوفّاى اوايل قرن چهارم) ممكن است آن را متعلّق به همين دوره دوم رده بندى كنيم . در اين كتاب ، بجز گردآورى روايات معصومان عليهم السلام درباره راويان و صحابيان