علماى دانش اصول با بررسى هاى دقيق و طولانى درباره سند و دلالتِ روايات باب تعارض ، در نهايت به برداشت هاى متفاوتى از آنها رسيده اند . از آن جا كه بحث درباره اين روايات و معيارهاى موجود در آنها به تفصيل در دانش اصول فقه آمده ، در اين جا به آن نمى پردازيم . فقط بر اين نكته تأكيد مى كنيم كه روايات باب تعارض نيز جزئى از تاريخ ارزشيابى حديث در نزد شيعه رده بندى مى شوند .

٢ . مبانى رجالى و ارزشگذارى تا عصر تدوين اصول رجالى (دوره نقل روايات و شهادات)

در تاريخ كتاب هاى رجالى برخى از كتاب هايى كه از اوايل قرن چهارم تا اواسط قرن پنجم هجرى قمرى تأليف شده اند و اكنون در دسترس اند ، به عنوان اصول رجالى شناخته شده اند . رجال الكشّى (كه برگزيده اى از آن توسط شيخ طوسى در دست است) ، الرجال والفهرست شيخ طوسى و الرجال نجاشى (فهرست مصنّفات) ... از اين قبيل اند . دوره تدوين اين كتاب ها در تاريخچه مبانى رجال خواهد آمد ؛ امّا فاصله بين اين دوره و دوره حضور معصوم عليه السلام كه تا زمان غيبت صغرا تداوم داشته ، موضوع سخن در اين قسمت است . البته اين دوره ، چندان طولانى نيست ؛ ولى از آن جا كه واسطه بين دوره معصومان عليهم السلام با دوره تدوين اصول رجالى است ، شايسته توجّه و تأمّل است . در حقيقت ، منابع رجاليان در دوره تدوين اصول ، غير از رواياتى كه درباره مدح و ذمّ راويان نقل شده ، آثارى است كه در اين دوره واسطه ، حاصل شده است . بر اساس گزارش هايى كه در كتابشناسى هاى شيعه آمده است ، تدوين كتاب هاى رجالى از اواخر دوره حضور علنى معصومان عليهم السلام آغاز شده است . برخى