شواهد و دلايل مفصّل ، ثابت كرديم اظهار نظرهاى كسانى مانند شيخ طوسى و نجاشى از باب كارشناسى و خبرويت است . [١] در اين جا ، با توجّه با تحليلى كه از رابطه حجّيت قول اهل خبره و حجّيت خبر ثقه در محسوسات و ملحقات آن ارائه كرديم ، مى توان نكته ديگرى هم افزود . در تحليلى كه اخيرا از مرحوم شهيد صدر نقل كرديم ، حجّيت عقلايى قول اهل خبره از توابع و پيامدهاى حجّيت خبر واحد در محسوسات است . بنا بر قول كسانى مانند شيخ طوسى و نجاشى ، هر چند از باب حجّيت ، قول اهل خبره حجّت است ؛ ولى منافاتى ندارد اينان به عنوان كارشناس و خبره ، گاهى هم بر پايه حسّ خود اظهارنظر كنند . اصولاً كارشناسان در هر رشته اى اطّلاعات و آگاهى هاى كارشناسانه خود را از برآيند محسوسات ، معقولات و اعمال نظرهاى مضبوط خود به دست مى آورند . ٢ . پس از اين كه دانستيم اظهارنظرهاى كسانى مانند نجاشى و شيخ طوسى از باب خبرويت است ، اين پرسش پيش مى آيد كه در اين خبرويت ، نيازمند چه نوع اطّلاعات و آگاهى هايى هستند؟ اگر فقط در محسوسات با خبر سروكار داشتيم ، طبعا به چيزى غير از احساس و شرايط تحمّل و اداى خبر ، نياز نداشتيم ؛ ولى در خبرويت ، آگاهى هاى متعدّدى نياز است . براى اين كه بتوان راوى را از جهت نقل روايات مورد تأييد قرار داد ، آگاهى هايى از اين دست مورد نياز است : تاريخ زندگانى او ، نوع رواياتى كه نقل مى كند ، اوضاع و احوال اجتماعى زمان او و اين كه در چه جريان ها و طيف هاى اجتماعى قرار داشته است ، چگونگى رابطه او با اهل بيت عليهم السلام ، كسانى كه از او نقل حديث كرده اند ، از چه كسانى نقل حديث كرده است ، آرا و عقايد كلامى او چگونه بوده است و ... روشن است كه نمى توان در مورد همه روايان و بلكه غالب آنها ، به همه اين

[١] تنقيح المقال ، ج١ ، ص١٨٣ .[٢] ر .ك : ٤٨ به بعد .