عيسى بن عبيد را ثقه نمى داند؟ به نظر مى رسد اين برداشت ، صحيح نيست ؛ چرا كه ابن وليد ، محمّد بن عيسى را مانند بسيارى ديگر از افراد كه شمارش كرده ، به طور مطلق استثنا نكرده ، بلكه گفته است : ... أو عن محمّد بن عيسى بن عبيد بأسناد منقطع . [١] ... يا آنچه از عيسى بن عبيد با سندى منقطع نقل مى كند ... . اگر موضوع ، صرفا وثاقت يا عدم وثاقت محمّد بن عيسى بود ، بايد مانند بقيه (براساس برداشتِ راوى محور) به طور مطلق او را هم استثنا كند . امّا مراد از اسناد منقطع در اين جا چيست؟ برخى گفته اند مراد اين است كه بين محمّد بن احمد و محمّد بن عيسى واسطه اى از راويان مفقود نشده باشد و سند ، متّصل باشد كلّيات فى علم الرجال ، ص٢٩٣ . ولى اين برداشتْ صحيح به نظر نمى آيد ؛ زيرا اگر چنين بود ، خصوصيتى براى ذكر محمّد بن عيسى وجود نداشت ؛ چرا كه در اين صورت ، روايت مُرسل مى شد وابن وليد ، روايت هاى مرسل محمّد بن احمد را در قسمت هاى قبلى سخن خود رد كرده است ، آن جا كه مى گويد : ... أو ما رواه عن رجل أو يقول بعض أصحابنا ... أو يقول في حديث أو كتاب ولم أروه ... با اين سخنان ، ابن وليد هر روايتى را كه از كسى نقل كند و سندش به او متّصل نباشد ، مردود مى داند ؛ چه محمّد بن عيسى بن عبيد باشد ، چه غير از او . البته ممكن است اين معنا را نه به دليل دلالت خود لفظ بر آن ، بلكه به قرينه آنچه نجاشى در شرح حال محمّد بن عيسى بن عبيد از ابن وليد نقل كرده ، بيان كرده باشند . نجاشى در شرح حال محمّد بن عيسى مى گويد : و ذكر أبو جعفر بن بابويه عن ابن الوليد انّه قال : ما تفرّد به محمّد بن عيسى من

[١] رجال النجاشى ، ص٣٤٨ .[٢] همان جا .[٣] كلّيات فى علم الرجال ، ص٢٩١ .[٤] معجم رجال الحديث ، ج١ ، ص٧٤ و ج١٥ ، ص٤٧ .[٥] رجال نجاشى ، ص٣٤٨ .[٦] كلّيات فى علم الرجال ، ص٢٩٢ .[٧] رجال النجاشى ، ص٣٤٨ .[٨] الفهرست ، ص١٤٥ .[٩] البته خود شيخ طوسى در شرح حال محمّد بن عيسى بن عبيد ، ظاهرا سخن ابن وليد را بر محور راوى معنا كرده نه روايت (الفهرست ، ص١٤٠ : ضعيف استثناه أبو جعفر) ؛ ولى اين اجتهاد شيخ در سخن ابن وليد ، ضررى به ظهور نقل او نمى زند .[١٠] رجال النجاشى ، ص٣٤٨ .[١١] رجال النجاشى ، ص٣٣٣ .