هست يا آن را از كسى (بدون ذكر نام او) يا از برخى اصحاب (بدون ذكر نام) نقل مى كند يا مى گويد : چنين روايت شده يا ... . پس با تفاوت اندكى همان عبارت منقولِ نجاشى از ابن وليد را مى آورد . نكته مهم در نقل شيخ طوسى اين است كه تأكيد در آن بر روايت است ، نه راوى و ضمير «فيها» به كتاب ها و روايات محمّد بن احمد بر مى گردد كه قبل از آن ذكر شده است . به علاوه ، در شناسايى رواياتى كه در آنها غلو و تخليط وجود دارد ، عبارت مذكور را آورده است . ظاهر عبارت اين است كه محور سخن راويان نيستند . راويان يا خصوصيات ديگر در سند ، مانند ارسال (عن رجل أو بعض أصحابنا أو يقول روى) ، فقط براى شناسايى و اشاره به آن دسته از رواياتى كه رد شده اند ، آورده شده و در اين صورت نمى توان ادّعا كرد منظور ابن وليد و ديگران كه از او پيروى كرده اند ، نفى وثاقت اين افراد و لازمه آن ، تأييد وثاقت ساير راويان بوده است . چنين ظهورى در سخن منقول از شيخ كه درپىِ نقل همان مطلبى بوده كه نجاشى هم نقل كرده ، ظهور سخن منقول توسط نجاشى را در مطلوب و مدّعا ضعيف مى گرداند . [١] ثانيا خود سخن ابن وليد هم كه توسط نجاشى نقل شده ، ظهور محكمى در مطلوب ندارد ؛ يعنى اين احتمال كه مراد از همان عبارت (بدون توجّه به نقل شيخ طوسى) هم اثبات و نفى روايات باشد ، نه بيان اعتماد و عدم اعتماد بر راويان ، احتمال ضعيفى نيست . امّا آنچه ممكن است اين احتمال را ضعيف كند ، سخن منقول از ابن نوح است كه در ردّ اشكال پيش گفته بر ادّعاى مورد بحث ، نقل كرديم . نكته اين است كه بدانيم منظور ابن نوح چه بوده است؟ آيا نقد او بر ابن وليد از همين جهت است كه گفته شد؟ يعنى به ابن وليد اعتراض مى كند كه چرا محمّد بن

[١] رجال النجاشى ، ص٣٤٨ .[٢] همان جا .[٣] كلّيات فى علم الرجال ، ص٢٩١ .[٤] معجم رجال الحديث ، ج١ ، ص٧٤ و ج١٥ ، ص٤٧ .[٥] رجال نجاشى ، ص٣٤٨ .[٦] كلّيات فى علم الرجال ، ص٢٩٢ .[٧] رجال النجاشى ، ص٣٤٨ .[٨] الفهرست ، ص١٤٥ .[٩] البته خود شيخ طوسى در شرح حال محمّد بن عيسى بن عبيد ، ظاهرا سخن ابن وليد را بر محور راوى معنا كرده نه روايت (الفهرست ، ص١٤٠ : ضعيف استثناه أبو جعفر) ؛ ولى اين اجتهاد شيخ در سخن ابن وليد ، ضررى به ظهور نقل او نمى زند .[١٠] رجال النجاشى ، ص٣٤٨ .[١١] رجال النجاشى ، ص٣٣٣ .