(م حدود ٢٧٥ ق) . [١] وى از معاصران امام رضا ، امام جواد و امام هادى عليهم السلام [٢] و از راويان برجسته و موثّق اماميه است [٣] كه بنا بر قول مرحوم مجلسى اوّل ، در طبقه هفتم روات قرار مى گيرد . [٤] او از اهالى كوفه بوده كه براى نشر معارف اهل بيت عليهم السلام در اهواز ساكن شد و در اواخر عمر ، به قم آمد و در همان جا وفات يافت . [٥] ابن نديم در توصيف حسين بن سعيد مى نويسد : أوسع أهل زمانها بالفقه و الآثار و المناقب و غير ذلك من علوم الشيعة . [٦] گفتنى است كه حسين بن سعيد ، كتاب هاى مورد بحث را با همراهى برادرش حسن نگاشته است . نجاشى ، اين كتب را كه از مصنّفات معتبر و مورد اعتماد شيعه بوده ، به چند طريق نقل مى كند . [٧] شيخ طوسى و نجاشى ، اين كتب را با اندكى اختلاف ، فهرست كرده اند كه در اين جا به فهرست نجاشى بسنده مى گردد : كتاب الوضوء ، كتاب الصلاة ، كتاب الزكاة ، كتاب الصوم ، كتاب الحج ، كتاب النكاح ، كتاب الطلاق ، كتاب العتق و التدبير و المكاتبة ، كتاب الأيمان و النذور ، كتاب التجارات

[١] هدية العارفين ، ج ١ ، ص ٣٣١ . اتان كلبرگ و زركلى ، او را در سال سيصد هجرى ، زنده مى دانند (كتاب خانه ابن طاووس ، ص ٢١٩؛ الاعلام ، ج ٤ ، ص ١٠) ؛ امّا با توجّه به آن كه وى از راويان امام رضا عليه السلام بوده و بيشتر مصاحبتش با آن امام بوده است ، نظر اسماعيل پاشا ، صحيح تر به نظر مى آيد . برخى ديگر ، سال وفات او را بين ٢٢٠ تا ٢٣٠ هجرى مى دانند (ر .ك : «تحقيق درباره كتاب الكافى» ، نامه آستان قدس ، ش ١٢ ، ص ٢٠) .[٢] الفهرست ، طوسى ، ص ١١٢ .[٣] رجال الطوسى ، ص ٣٥٥ .[٤] الذريعة ، ج ١٥ ، ص ١٤٨ (در توصيف طبقات الرواة ، مرحوم محمّد تقى مجلسى) . امّا بر طبق محاسبه آية اللّه واعظ زداه خراسانى ، حسين بن سعيد از صغار طبقه ششم محسوب مى گردد (رك : «تحقيق درباره كتاب الكافى» ، نامه آستان قدس ، ش ١٢ ، ص ١٩) .[٥] الفهرست ، طوسى ، ص ١١٢ ؛ لسان الميزان ، ج ٢ ، ص ٢٦١ .[٦] الفهرست ، ابن نديم ، ص ٢٧٧ .[٧] رجال النجاشى ، ص ٥٨ .