سلسله سند «كتاب المسائل» بنا بر نقل قاضى نعمان چنين است : حسين بن على بن حسن [١] < ابراهيم بن سليمان < اسماعيل < علاء بن رزين <محمّد بن مسلم . [٢] اين سند (تا آن جا كه ما جستجو كرده ايم) ، در مجموعه هاى حديثى ديگر تكرار نشده است ؛ هرچند برخى از رواياتى كه قاضى نعمان به اين سند نقل كرده ، در جوامع حديثى ديگر ، با سندى متفاوت و با اختلاف در الفاظ آمده است . [٣] بنا بر اين ، كتابى كه قاضى نعمان از آن نقل مى كند ، دستِ كم ، در اختيار كلينى و طوسى نبوده يا آنان بدان التفاتى نداشته اند .

٢ . نجاشى و سلسله سند «الأربعمئة مسألة فى ابواب الحلال والحرام» طوسى و روايات تهذيب الأحكام

نجاشى ، طريق دستيابى خود به اين كتاب را چنين ياد مى كند : نجاشى > احمد بن على [ابن نوح > ]ابن سفيان > حُميد[ > محمّد بن احمد بن خاقان المعروف بـ ] حمدان القلانسى > علاء بن رزين > محمّد بن مسلم [كتاب

[١] قاضى نعمان ، سند خود تا حسين بن على بن حسن ، معروف به ابو عبد اللّه مصرى (م ٣١٢ ، ساكن مصر) را ياد نكرده ؛ امّا با توجّه به قرابت زمانى / مكانى او با قاضى نعمان ، ميان آن دو حدّاكثر يك تن واسطه بوده است . نيز ، ر .ك : «درنگى در منابع مكتوب الايضاح» ، ص ١٤٣ .[٢] ر .ك : «الايضاح» ، ص ٨٨ و ١١٨ (٢ روايت) و ١٢٥ و ١٢٨ و ١٤٤ و ١٥٥ .[٣] مقايسه كنيد : «الايضاح» ، ص ٨٨ با الكافى ، ج ٣ ، ص ٢٨٩ ؛ «الايضاح» ، ص ١١٨ (روايت دوم) با الكافى ، ج ٣ ، ص ٣٠٥ ؛ «الايضاح» ، ص ١٢٥ ـ ١٢٦ با كتاب من لا يحضره الفقيه ، ج ١ ، ص ٢٨٥ ؛ «الايضاح» ، ص ١٥٥ با الكافى ، ج ٣ ، ص٣٩١ .