خلفاى بعد را گرفت و به عزل و نصب خلفا و قتل برخى از آنان انجاميد. دامنه اين نفوذ، بدان جا رسيد كه خلافت خلفا، جز با موافقت و رضايت آنان امكان پذير نبود. آنان، كسى را كه از او راضى بودند، بر مى كشيدند و در مقابل، كسى را كه از او ناخشنود بودند، فرو مى گرفتند. تصميم به كاهش نفوذ تركان از سوى خلفا نيز با موفّقيت همراه نبود و فقط برخى از خلفا كوشيدند كه از قدرت تركان بكاهند. حكومت خلفايى چون واثق، متوكّل، منتصر، مستعين، معتز و مهتدى، از ٢٢٧ تا ٢٥٦ ق، با اوج قدرت تركان همراه بود. [١] پس از قتل مهتدى، با ابوالعباس احمد بن متوكّل، مشهور به معتمد، بيعت گرديد. خلافت وى، از ٢٥٦ تا ٢٧٩ ق، به طول انجاميد. مرد قدرتمند دولت و وليعهد وى، برادرش، الموفّق بود كه به سال ٢٧٨ ق، و قبل از معتمد درگذشت. [٢] پسر وى، معتضد، پس از مرگ عمويش معتمد، بر اريكه قدرت و خلافت تكيه زد و خلافتش تا سال ٢٨٩ ق ، ادامه داشت. [٣] وى از خلفاى نيرومند عباسيان به شمار مى رود. [٤] پس از او، پسرش، مكتفى، به قدرت رسيد. خلافت او تا سال ٢٩٥ ق، به طول كشيد. وى در اين سال، درگذشت. [٥] معتمد و وليعهدش موفّق، معتضد و مكتفى، كوشيدند تا از قدرت و نفوذ تركان بكاهند. [٦] پس از درگذشت مكتفى در ٢٩٥ ق، برادر سيزده ساله اش، ابوالفضل جعفر بن معتضد، ملقّب به المقتدر باللّه ، به قدرت رسيد. [٧] روزگار مقتدر، از دوران ضعف و انحطاط عباسيان است. سه بار بر ضدّ مقتدر كودتا شد. اوّلين كودتا، در سال ٢٩٦ ق،

[١] . مروج الذهب، ج ٤، ص ٦٥ به بعد.[٢] . عقد الفريد، ج ٥ ، ص ٣٤٧.[٣] . تاريخ الطبرى، ج ١٠، ص ٨٦ .[٤] . مروج الذهب، ج ٤، ص ٢٣٢.[٥] . عقد الفريد، ج ٥ ، ص ٣٤٨.[٦] . تاريخ ايران از فروپاشى دولت ساسانيان تا آمدن سلجوقيان، ج ٤، ص ٧١.[٧] . تجارب الاُمم، ج ٥ ، ص ٥١ .