مجموعه مقالات فارسي کنگره بين المللي ثقة الاسلام کليني - مجموعه مؤلفان - الصفحة ٣١٥

كتاب ديگرى با عنوان نخستين متفكّران شيعه امامى ، توسّط محقّقى هندى به نام وحيد اختر ، نوشته شده است . او در اين اثر ، به منابع ارزشمندى از داده هاى علمى ، استدلال نموده است . {-٦-}

ملاحظاتى درباره پيش زمينه هاى تاريخى فعّاليت هاى كلينى

بررسى پيش زمينه هاى تاريخى فعّاليت هاى پژوهشى كلينى ، از اهمّيت والايى برخوردار است ؛ زيرا جايگاه او و اثرش را در حديث شناسى در ميان برخى همگنانش از شيعيان (خاصّه) و همچنين غير شيعيان [٢] در طول حيات كلينى ، بغداد ، پايتخت حكومت عبّاسيان، به وسيله تهديدات داخلى و خارجى ، مورد حمله قرار گرفته بود : شورش زنج با برده هاى ساكن جنوب بصره، حادثه ناگهانى و غير مترقّبه قرامطيان (از فرقه هاى اسماعيليه) و ديگر تهديدات برخاسته از ناحيه سرداران نظامى عالى رتبه و طالب قدرت . [٣] ر .ك : به هر حال ، اين نكته مهم است كه همه اين شورش ها و حركت هاى انقلابى در سال ٣٣٤ هجرى و تنها چهار سال بعد از مرگ كلينى ، نتيجه داد و منجر به در دست گرفتن قدرت سياسى توسّط شيعيان [٤]

---

[١] نخستين متفكّران شيعه دوازده امامى، سيّد وحيد اختر ، دهلى نو : مركز انتشارات آشيش، ١٩٨٨م.[٢] خاصّه ، به معناى برگزيده است و عامّه در معناى جماعت و توده مردم . اينها اصطلاحاتى هستند كه معمولاً متفكّران شيعه دوازده امامى ، همانند شيخ مفيد ، آنها را به كار مى بردند تا بدان وسيله ، به اختلاف و تمايز خود با ديگر مذاهب اسلامى اشاره كنند. در) ، به طور يكسان روشن مى كند. (عامّهخصوص به كاربرى اين اصطلاحات ، ر. ك : الإرشاد شيخ مفيد (چاپ مكتبه بصيرتى قم)؛ كتاب الهداية، ترجمه هووارد، دبى، بنياد اهل البيت.[٣] در اين باره ، sehcirnenamsO sed negnafnA ned uZ sib gnrupsrU malsI reD(ص ٢٦٨ ـ ٢٨٣ و ٢٣٤ ـ ٢٥٢ و ١٩٧ ـ ٢٢٤) .[٤] در زبان فارسى ، با عنوان «آل بويه» از آنان ياد مى شود. براى آگاهى بيشتر، ر.ك: آل بويه، على اصغر ر شد كه از طرف خلفاى دوازده امامى آل بويهفقيهى ، چاپ خانه ديبا، ١٣٦٦ ش ؛ ايران در سلطه آل بويه، هربرت بوش ؛ مجموعه تاريخ ايران ، چاپ كمبريج(٧ ج)، ج ٤، ص ٢٥٠ ـ ٣٠٤؛ دائرة المعارف اسلام، ويرايش جديد، ج١، ص ١٣٥٠ ـ ١٣٥٧ .