مجموعه مقالات فارسي کنگره بين المللي ثقة الاسلام کليني - مجموعه مؤلفان - الصفحة ١٣٤
سال ٢٥٤ ق ، بنا به نوشته طبرى، مفلح و باجور ، در ماه ربيع الاوّل ، با مردم قم جنگيدند و مردم بسيارى را كشتند. [١] ابن اثير نيز فقط از مفلح نام برده و به كشتار عظيم مردم اشاره كرده است. [٢] بلاذرى نوشته است : موسى بن بغا ، عامل المعتز خليفه عباسى ، جمع زيادى از مردم قم را كشت و عده اى را تبعيد كرد. [٣] آيا روايت طبرى و ابن اثير و گزارش بلاذرى ، درباره يك حادثه بوده است يا هر كدام ، اتّفاق جداگانه بوده اند ، نيازمند تحقيق است. در سال ٢٦١ ق ، نام قم ، در شمار شهرهايى ذكر شده است كه المعتمد ، برادرش الموفّق را والى آنجا كرده است. [٤] سال ٢٦٨ ق ، جنگى ميان اذكوتكين بن اساتكين و احمد بن عبد العزيز بن ابى دلف ، از خاندان دلفيان ، درگرفت. اذكوتكين ، او را شكست داد و بر قم ، غلبه كرد. [٥] در سال ٢٨١ ق ، المعتضد ، فرزندش على المكتفى را والى رى، قزوين، ابهر، زنجان، همدان، دينور، و قم كرد. [٦] حسين بن حمدان ، از خاندان آل حمدان ، حاكمان شمال ميان رودان و شام ، كه در حادثه كودتاى ابن المعتز در سال ٢٩٦ ق ، از هواداران كودتا بود ، به موصل رفت و در همين سال ، به بغداد بازگشت و مورد عفو واقع شد و خلعت يافت و به عنوان والى قم
[١] . تاريخ الطبرى، ج ٩، ص ٣٨١.[٢] . الكامل فى التاريخ، ج ٧، ص ١٨٩.[٣] . فتوح البلدان، ص ٣٨٦.[٤] . الكامل فى التاريخ، ج ٧، ص ٢٧٨.[٥] . تاريخ الطبرى، ج ٩، ص ٦١١؛ الكامل فى التاريخ، ج ٧، ص ٣٧١ (طبرى ، به جاى اذكوتكين، يدكوتكين نوشته است).[٦] . تاريخ الطبرى، ج ١٠، ص ٣٦؛ الكامل فى التاريخ، ج ٧، ص ٤٦٧.