بخش ، گزارش نكرده است. در اين روش ، كلينى ، تنها احاديث متناسب و هم مفهوم را گزارش كرده است . [١] بنا بر اين ، اين نكته بايد روشن باشد كه قصد كلينى ، طبقه بندى و نقل پياپى روايات به شكل عادى نبوده است ؛ بلكه ترجيحا تلخيصى از برخى منابع معتبرى است كه در دسترس او بوده است. از سوى ديگر ، فراتر از مفاهيم و انديشه هاى كلامى اى كه در دوران زندگى كلينى رواج داشت، رويكرد محقّقانه و روش شايسته كلينى به عنوان يك حديث شناس برجسته و پيشتاز ، همچنان باقى مانده و از تأثير شرايط خاصِّ محيطى در امان مانده است. در آخر ، بايد بگوييم حقيقت اين است كه كلينى ، كتابش را در دوره غيبت امام زمان عليه السلام و با امكان دستيابى مستقيم وى به سفيران امام غايب (البته تنها مطابق نظريه شيعه دوازده امامى) نوشته است ؛ يعنى در شرايطى كه به قابليت اعتماد و اطمينان كار وى بيشتر مى افزايد.

ملاحظات پايانى: تأثير «الكافى» بر مجموعه هاى حديثى بعدى و جايگاه آن در فرهنگ حديثى شيعه دوازده امامى

مجموعه الكافى كلينى و به طور خاص ، بخش «الاُصول» آن ، تأثير بسيارى برنسل هاى بعدى محقّقان شيعه اثنا عشرى گذاشته است. اهمّيت نقش كتاب كلينى در مطالعه احاديث توسّط محمّد محسن تهرانى ، فهرست نگار بزرگ ايرانىِ دوره معاصر ـ كه بيشتر به عنوان «آقا بزرگ تهرانى» شناخته مى شود ـ ، مورد تأكيد قرار گرفته است. آقا بزرگ ، از ٢٢ محقّق كه در طول چند قرن گذشته ، شرح هايى را بر الكافى نوشته اند ، ياد كرده است . [٢] بيشتر اين شرح ها در طول حكومت صفويه در ايران نوشته شده است ؛ دوره اى كه شيعه دوازده امامى ، از طرف دولت ، به عنوان مذهب رسمى ايران شناخته

[١] براى آگاهى بيشتر از فهرستى از نگارش نويسندگان شيعى دوازده امامى ، ر.ك : متفكّران شيعه مباحث شيعى به شمار آورده اند. عرضه تمامى جزئيات مطالب تفصيلى سخنان آنان در اين موضوع ، از مجال مقاله حاضر ، خارج است .دوازده امامى ، ص ٧ ـ ٨ .[٢] الكامل فى التاريخ، ج ٦ ، ص ٢٧٤.[٣] جامع الاُصول فى أحاديث الرسول، ج١١، ص ٣٢٣.[٤] لسان الميزان، ج ٥ ، ص ٤٣٣.[٥] تبصير المنتبين فى التحرير المستبين، ج٣، ص ١٢١٩.[٦] متفكّران شيعه دوازده امامى ، ص ٧.[٧] بحران و تثبيت در شكل گيرى دوره اسلام شيعى ، ص ٤٧ .[٨] متفكّران شيعه دوازده امامى، ص ١٢.[٩] همان جا .[١٠] تصانيف الشيعة، ج١٣، ص ٩٤.[١١] متفكّران شيعه دوازده امامى ، ص ٢١ و ٢٢.[١٢] شرح اُصول الكافى، ملّا صدراى شيرازى ، تهران : مكتبة محمودى، ١٣٦٦ ش . همچنين ، ر.ك : متفكّران شيعه دوازده امامى ، ص ٢١.[١٣] الوافى ، ١٢ ج، اصفهان : مكتبة أمير المؤمنين، ١٤٠٦ ق . همچنين ، ر.ك : متفكّران شيعه دوازده امامى ، ص ٢١.[١٤] مرآة العقول فى شرح أخبار الرسول ، ملّا محمّد باقر مجلسى، ٢٦ ج، تهران : دار الكتاب الإسلامية، ١٣٦٣ ـ ١٣٦٦ ق .[١٥] بحار الأنوار، ١١٠ ج، بيروت : مؤسسة الوفاء، ١٤٠٣ ق.[١٦] جامع أحاديث الشيعة، سيّد حسين طباطبايى بروجردى ، ٢٦ ج، قم : مطبعة العلمية، ١٣٩٩ ق.[١٧] متفكّران شيعه دوازده امامى ، ص ٢٢ .[١٨] الف . اُصول الكافى (عربى و فارسى)، چهار ج، تهران : دفتر نشر فرهنگ اهل البيت ؛ ب . اُصول الكافى (عربى و فارسى)، ترجمه و شرح: محمّد باقر كمره اى، تهران : اسوه، ١٣٧٠ ش /١٩٦١ م .[١٩] درباره شيخ مفيد ، ر.ك : دائرة المعارف اسلام، ويرايش جديد، ليدن، ١٩٨٦م، ج ٧، ص ٣١٢ و ٣١٣.[٢٠] درباره ابن بابويه ، ر.ك : همان، ج٣، ص ٧٢٦ و ٧٢٧.[٢١] الإرشاد، شيخ مفيد ، قم : مكتبة بصيرتى ؛ كتاب الهداية، ترجمه: هووارد، دبى، بنياد أهل البيت عليهم السلام .[٢٢] «الروضة» ، بخش سوم الكافى را ناديده گرفتيم ؛ زيرا موضوعات گوناگون اين بخش بر اساس يك شيوه معيّن ، توزيع نشده اند. منبع مراجعه شده براى گزارش عناوين دو بخش «الاُصول» و «الفروع» الكافى كه در اين فهرست آمده، عبارت است از: الاُصول الكافى، ٢ ج، بيروت : دار المعاريف، ١٤٠١ ق ، اوّل / ١٩٨٠ م ؛ الفروع الكافى، ٢ ج، تهران : دار الكتاب الإسلامية، ١٣٩١ ق / ١٣٥٠ ش /١٩٧١ م : تلخيصى كوتاه انجام شده توسّط جورج ويژدا با عنوان «مختصر كتاب التوحيد كلينى»، نشر يافته در : ACIRAGNUH/ ٢١ ON/ PP. ١٣٢- ٤٣ AILATNEIRO ATCA AITNEICS AIMEDACA MUR.