اين زمان به صورت پراكنده بود ـ ، در يك مجموعه گردآورى شود تا در غياب امام معصوم، از دستبرد زمانه حفظ بماند. علاوه اين كه اهل سنّت، از چند دهه قبل، شروع به تدوين چنين آثارى كرده بودند و نياز به چنين مجموعه هايى در شيعه هم احساس مى شد. در اين دوره، فقيهان امامى تحت تأثير فضا، به روشى استنباطى روى آوردند و حتى فردى مثل ابن جنيد اسكافى در روشى نزديك به اصحاب رأى حجّيت قياس را تأييد مى نمود. [١] هم زمان در اواخر سده سوم، گام هايى براى تدوين فقه اماميه برداشته شد و براى اين كار ابتدا مى بايد متون اصلى ـ كه مهم ترين آن پس از قرآن، حديث بود ـ گردآورى مى شد و شيخ كلينى در همين راستا كتاب الكافى را تصنيف نمود. در جمع بندى نهايى مى توان گفت كه هرچند كتاب الكافى، برآمده از شرايط و اوضاع زمانه كلينى بود، با اين حال، توانست ضمن پاسخگويى به بخش عمده اى از نيازهاى شيعه اماميه در حوزه كلام، فقه، حديث و تفسير در زمان خود، پس از آن نيز چون دژى محكم، از اين مذهب، دفاع نمايد.

[١] رجال النجاشى ، ص ٣٨٨ .