مجموعه مقالات فارسي کنگره بين المللي ثقة الاسلام کليني - مجموعه مؤلفان - الصفحة ٢٤٢
اكنون ، شواهد نادرستىِ چهار احتمال نخست و شواهد درستىِ احتمال پنجم به ترتيب ، ارائه مى شود . شواهد نادرستى احتمال اوّل و دوم ، عبارت اند از : يك. كلمه «ابن بابويه» بدون ذكر قرينه، ظهور در خود شيخ صدوق (محمّد بن على بن بابويه) دارد و به پدر ايشان منصرف نيست. [١] دو. پدر صدوق در هيچ اجازه اى ، به عنوان راوى الكافى ، ذكر نشده است. سه . نقل افراد يك طبقه از هم (مثل نقل كلينى از پدر صدوق) ، بعيد است. چهار . در هيچ سند ديگرى از الكافى ، كلينى از پدر صدوق ، روايت نكرده است. شواهد نادرستى احتمال سوم و چهارم ، عبارت اند از : يك . مخالفت لفظ مورد نظر اين اقوال با مُجمَعٌ عليه تمام نسخ. دو . دورى تركيب پيشنهادى از اسلوب كلام ائمّه عليهم السلام ، بلكه كلام عرب. شواهد درستى احتمال پنجم ، عبارت اند از : يك . لفظ «ابن بابويه» در تمام نسخ ، به همين شكل آمده است. دو . شيخ صدوق مطابق اجازات علما ، از راويان الكافى به شمار مى آيد. سه . ميان نسخه هاى الكافى در موارد بسيار اندكى ، اختلافاتى وجود داشته [٢] و نسخه برداران متأخّر ، با ذكر نام نعمانى و صفوانى (دو تن از شاگردان مرحوم كلينى و از مهم ترين راويان كتاب الكافى) در متن الكافى ، به اين موارد ، اشاره كرده اند. [٣] ذكر نام «ابن بابويه» هم ممكن است از همين قبيل باشد.
[١] همان، ص ٣٢.[٢] الكلينى و الكافى ، ص ٣٩٧.[٣] در نسخه چاپ شده الكافى ، شش بار عبارت «و فى نسخة الصفوانى ...» آمده است. جالب ، آن كه تمام اين موارد ، در يك بازه پنجاه صفحه اى از جلد نخست الكافى گرد آمده اند و در ديگر قسمت هاى كتاب ، از اين تعبير ، سراغى نمى توان گرفت (ر . ك : الكافى ، ج ١، ص ٢٨٣ و ٢٨٦ و ٢٩٨ و ٣٠٤ و ٣١١ و ٣٢٥) .