مجموعه مقالات فارسي کنگره بين المللي ثقة الاسلام کليني - مجموعه مؤلفان - الصفحة ١٩٢

انتخاب و وظايف امام را هم شامل مى شود كه هريك از فرق، با ديدگاه خاصى به آن پاسخ گفته اند و ائمّه معصوم عليهم السلام هم، بخصوص از دوره امام صادق عليه السلام به اين مسائل پرداخته اند و شيخ كلينى با گردآورى اين آموزه ها در «كتاب الحجّة» و تبويب دقيق آنها در ١٣٠ باب، به صورت نظرى و تاريخى به اين موضوعات پرداخته و در واقع كلام نقلى را با كلام عقلى درآميخته است. كامل ترين حديثى كه در اين كتاب و در توصيف امام و شرايط آن وجود دارد، گفتارى از امام رضا عليه السلام است كه در مسجد مرو و در حضور طرفداران مذاهب و ديدگاه هاى مختلف بيان شد. در اين بيان مفصّل، آن حضرت عليه السلام ، وجود امام در جامعه انسانى را يك ضرورت اجتماعى و بر اساس خواست خدا مى داند كه خداوند آن را مقرّر كرده و از ميان بهترين انسان ها برگزيده مى شود. [١] قبل از مسئله امامت، بحث توحيد است كه بحث در باره چگونگى آن، از نخستين موضوعات مورد توجّه و جدال كلاميون مسلمان بود. در واقع، تفسير آياتى از قرآن كه در آنها صفات خداوند بيان شده بود، از دوره صحابه شروع شد و بعدها با وارد شدن عقايد غير اسلامى، پيچيدگى بيشترى به خود گرفت. با وجود تقدّم مسئله توحيد در اركان دين ـ كه مى بايد مبحث آن در ابتداى كتاب مى آمد ـ ، شيخ كلينى، اثر خود را با موضوع عقل و جهل شروع نموده و در آن، موضوعاتى چون وجوب كسب علم، تعريف و توصيف علم و جايگاه علما، كاربردهاى علم در شناخت دين، پرهيز از تقليد و ...، از زبان اهل بيت عليهم السلام تشريح و توصيف شده است. اهتمام كلينى به مقوله عقل و علم ناشى از آن، در جايى بيشتر جلوه گر خواهد شد كه فصل بندى كتاب او را با ديگر مجموعه هاى حديثى مشابه آن مقايسه كنيم كه مشخص مى شود در هيچ يك از صحاح ستّه اهل سنّت، بحث عقل به