نظر مى رسد عبارت «عدّة من أصحابنا» ، تنها به مشايخ كلينى اشاره دارند ، بدون اين كه اندك اطّلاعاتى درباره شناخت نامه آنان ارائه كرده باشد. در اين جا بايد اعتراف كنم كه تا كنون پاسخى براى اين مسئله پيدا نكرده ام . از اين رو ، دوست دارم مجال پاسخ به آن را تا زمانى ديگر ، همچنان گشوده نگاه دارم. لازم است گونه اى ديگر از اين قسم احاديث را در اين جا گزارش كنم و آن ، آخرين حديث «كتاب العقل و الجهل» الكافى است كه در آن آمده : على بن محمّد، عن بعض أصحابه، عن ابن أبى عمير، عن النضر بن سويد، عن حمران و صفوان بن مهران الجمّال قالا : سمعنا أبا عبد اللّه عليه السلام يقول: لا غنى أخصب من العقل، و لا فقر أحطّ من الحمق ، و لا استظهار فى أمر بأكثر من المشورة فيه ؛ [١] على بن محمّد ، از برخى از اصحابش ، از ابن ابى عمير ، از نضر بن سويد ، از حمران و صفوان بن مهران جمّال نقل مى كند كه هر دو از امام صادق عليه السلام شنيدند كه فرمود : «توانگرى اى پُربارتر از خِرد ، و تنگ دستى اى پست تر از نابخردى نيست . ر ، يارى جويى اى فزون تر از مشورت نيست» .

ملاحظاتى در «الكافى» و درجه اعتبار توصيفى آن توسّط كلينى

پيروى طبقات مختلف دانشمندان شيعه دوازده امامى پس از دوره كلينى و به طور خاص در دوره صفويه ـ كه دوره احياى تفكّر مذهب شيعه دوازده امامى به شمار مى آيد ـ ، از مجموعه الكافى ، حاكى از بزرگداشت جايگاه الكافى و گردآورنده آن است ؛ چرا كه آنان ، كلينى را در ميان انديشمندان شيعى ، به عنوان «شيخ» و كتاب او الكافى را الگويى كامل در [٢]

[١] همان، ص ٢٠ ـ ٢١ .[٢] تصحيح الإعتقادات، محمّد بن محمّد بن نعمان بغدادى كرخى (شيخ مفيد) ، بيروت : دارالكتاب الإسلامية، ١٤٠٤ ق .[٣] الاُصول الكافى، ج ١، بخش اوّل، كتاب العقل و الجهل، ح ١.[٤] ر.ك : الكافى ، احاديث ٩ ، ١١ ، ٢٥ و ٢٨ «كتاب العقل» .[٥] همان، ح ٢، ١٣، ١٦، ٣٠ و ٣٤.[٦] الاُصول الكافى، ج ١، بخش اوّل، كتاب العقل و الجهل، ح: ١ ، ٧ ، ١٦ ، ٢١ و ٢٦. اين احاديث با كنيه «ابوجعفر» گزارش شده است.[٧] همان، احاديث شماره : ٤ ، ٨ و ٣٢ . كلينى ، گاه از ايشان با «الرضا» و گاهى هم با كنيه وى «ابوالحسن» ياد مى كند.[٨] براى آگاهى بيشتر درباره شيعه دوازده امامى عصر امام صادق عليه السلام ، ر.ك : سيّد حسين محمّد جعفرى، شرايط تاريخى به او اين امكان را داد تا با هدف تربيت دانشمندان مسلمان ، بويژه انديشوران شيعى ، مؤسّسه اى آموزشى تأسيس كند. اين آزادى ، در دوره بنى اميّه شايع نبود و مدّت ها بعد نيز در دوره حكومت عبّاسيان از آن كاسته شد. كلينى ، بخش «كتاب العقل و الجهل» را با نقل حديثى كوتاه از امام باقر عليه السلام درباره خلقت عقل توسّط خداوند ، شروع مى كند : و عزّتى و جلالى ما خلقت خلقا هو أحبّ إلىّ منك و لا أكملتك إلّا فيمن أحبّ ، أما إنّى إيّاك آمر ، و إيّاك أنهى و إيّاك اُعاقب ، وإيّاك اُثيب. الكافى ، ج ١ ، ص ٢٦ ، ح ٢٥ .[٩] همان ، ص ٢٦ و ٢٧ ، ح ٣ .[١٠] همان ، ص ٢٧ و ٢٨ ، ح ٦ .[١١] همان ، ص ٢٨ ، ح ٧ .[١٢] همان، ص ٣٠ و ٣١، ح ١١.[١٣] همان، ص ٣١ ـ ٤٩، ح١٢.[١٤] متفكّران شيعه دوازده امامى ، ص ٣٢ ـ ٣٥ .[١٥] الكافى، ج ١، ص ٣٤ ـ ٣٦ ، ح ٢٩.[١٦] متفكّران شيعه دوازده امامى ، ص ٣٤ .[١٧] الكافى ، ج ١ ص ٤١ ـ ٤٣.[١٨] همان ، ص ٤٧ ، ح ١٢ .[١٩] همان ، ص ٤٩ ـ ٥٥ ، ح ١٤ .[٢٠] همان، ح ١ ، ٣ ، ٧ ، ١١ ـ ١٥ ، ٢٣ ، ٢٤ ، ٢٧ ـ ٣٠ ، ٣٣ ـ ٣٦ ، يعنى هجده حديث از مجموعه ٣٦ حديث اين بخش.[٢١] الكافى، ج ١، ص ٢٨، ح ٧.[٢٢] همان ، ج ١ ، بخش اوّل ، ش ١ . همچنين براى آگاهى بيشتر از اسامى مشايخ كلينى در عبارت «عدّة من أصحابنا» مى توانيد به مقدمه ناشر در چاپ انگليسى الكافى (ص ٤٧) مراجعه نماييد .[٢٣] الكافى ، ج ١، ص ٦٨ ـ ٦٩، ح ٣٩.[٢٤] براى آگاهى بيشتر از فهرستى از نگارش نويسندگان شيعى دوازده امامى ، ر.ك : متفكّران شيعه مباحث شيعى به شمار آورده اند. عرضه تمامى جزئيات مطالب تفصيلى سخنان آنان در اين موضوع ، از مجال مقاله حاضر ، خارج است .دوازده امامى ، ص ٧ ـ ٨ .[٢٥] الكامل فى التاريخ، ج ٦ ، ص ٢٧٤.[٢٦] جامع الاُصول فى أحاديث الرسول، ج١١، ص ٣٢٣.[٢٧] لسان الميزان، ج ٥ ، ص ٤٣٣.[٢٨] تبصير المنتبين فى التحرير المستبين، ج٣، ص ١٢١٩.[٢٩] متفكّران شيعه دوازده امامى ، ص ٧.[٣٠] بحران و تثبيت در شكل گيرى دوره اسلام شيعى ، ص ٤٧ .[٣١] متفكّران شيعه دوازده امامى، ص ١٢.[٣٢] همان جا .