غصب كرده و شهرش را بنا كرد. [١] ياقوت ، وجوه نام گذارى و اشتقاق بغداد را كه برگرفته از واژگان فارسى بر شمرده است. وى از بغداد با تعابيرى چون مادر دنيا و سرور شهرها ياد كرده است و بناى آن را از منصور دوانيقى ، خليفه عباسى دانسته است كه در سال ١٤٥ ق بناى آن را آغاز و در سال ١٤٩ ق در آن جا فرود آمد. [٢] حمد اللّه مستوفى نوشته است: پادشاه ساسانى انوشيروان ، در صحراهاى ساباط نهروان ، باغى ساخته بود و آن را باغ داد ، نام نهاده بود . بغداد ، اسم عَلَم آن شد و اعراب آن را مدينة السلام خوانند و عجم ها ، زورا گويند. منصور ، خليفه دوم عباسى ، در سال ١٤٥ ق آن را بنا كرد. و مهدى و هارون ، سومين و پنجمين خليفه عباسى ، در عمران و توسعه بغداد كوشيدند . [٣] منصور ، پايتخت عباسيان را از هاشميه به بغداد ، شهر نوبنياد ، انتقال داد و اين شهر ، تا زمان معتصم ، هشتمين خليفه عباسى ، پايتخت عباسيان بود. وى پايتخت را به سامره انتقال داد و بعد از او هفت خليفه عباسى ، واثق، متوكّل، منتصر، مستعين، معتز، مهتدى و معتمد ، پايتختشان سامره بود. [٤] يعقوبى مى نويسد: پايتخت المعتمد (٢٥٦ ـ ٢٧٩ ق) ، سامرا بود و به بغداد منتقل كرد. [٥] ابن اثير نيز نوشته است: المعتمد ، اوّلين خليفه عباسى بود كه پايتخت را از سامرا انتقال داد و ديگر هيچ كدام از خلفا به آنجا برنگشتند . [٦]

[١] . معجم ما استعجم، ج ١، ص ٢٤١.[٢] . معجم البلدان، ج ١، ص ٤٥٦.[٣] . نزهة القلوب، ص ٣٣.[٤] . همان، ص ٣٣ . مستوفى نوشته است: «خليفه شانزدهم، معتضد، پايتخت را از سامراء به بغداد باز آورد». امّا در بسيارى ديگر از منابع، انتقال پايتخت را به المعتمد نسبت داده اند .[٥] . البلدان، ص ٢١.[٦] . الكامل فى التاريخ، ج ٧، ص ٤٥٥.