توقيعات امام عصر عليه السلام به حساب آورد، مى آوريم: يك . همان گونه كه پيش از اين گفته شد، كلينى، تمامى اين متون ، بجز آخرين متن را در باب «مولد الصاحب عليه السلام » آورده و در ابواب پيش از اين باب ـ كه مربوط به مواليد ديگر معصومان عليهم السلام است به آوردن متونى درباره آن معصوم عليه السلام و يا از خودِ آن معصوم عليه السلام پرداخته است. متن آخر نيز در بابى تحت عنوان «النهى عن الاسم» ـ كه مقصود، نهى از نام بردن از امام مهدى عليه السلام است ـ ، قرار گرفته است. دو . در برخى از متون، عنوانى به كار رفته كه مشير به امام عصر عليه السلام است. اين متون، هر چند بسيار كم هستند (دو متن)، [١] امّا مى توان از آن استفاده كرد كه همه توقيعات جمع آورى شده در اين باب، از امام عصر عليه السلام است و به خاطر رعايت امرى مثل تقيّه، در ساير متون، چنين عناوينى به كار نرفته است . سه . تعبير «بعد مضى أبى محمّد عليه السلام » كه در تعدادى از متون (مانند متن آخر) آمده، گوياى آن است كه اين توقيعات، بعد از شهادت امام حسن عسكرى عليه السلام و از طرف امامِ بعد از ايشان صادر شده است، خصوصا توقيعاتى كه در آنها گونه اى اعجاز و خبر دادن از پنهان نيز به چشم مى خورد. چهار . مرحوم شيخ مفيد، تعداد زيادى از اين توقيعات را در كتاب الإرشاد و ذيل عنوان «باب طرف من دلائل صاحب الزمان عليه السلام وبيّناته وآياته» آورده است كه دليل روشنى بر تلقّى وى از منسوب بودن اين توقيعات، به ناحيه مقدّسه امام عصر عليه السلام است. [٢] همچنين بسيارى از اين متون در كتاب الصراط المستقيم، تأليف محمّد بن يونس العاملى (از علماى قرن نهم هجرى)، در بابى تحت عنوان «فيما جاء فى المهدى و تملّكه و بقائه عليه السلام » و در فصلى تحت عنوان «فى شى ء من دلائله عليه السلام » آمده اند. [٣]

[١] رك: متن شماره ١٠ و ١٨ .[٢] رك: الإرشاد، ج ٢، ص ٣٥٥ ـ ٣٦٧ .[٣] ر.ك: الصراط المستقيم، ج ٢، ص ٢٤٥ ـ ٢٤٨ .