اين دوره و تكاپوهاى علمى فرق مذاهب و طريقت ها بيان شد، اهميت كار شيخ كلينى در تدوين الكافى، بيشتر جلوه گر مى شود. به عبارت ديگر، عوامل ضرورت ساز تصنيف چنين اثرى در مذهب اماميه در اين برهه و اين كه چه نيازهايى را در زمان خود و بعد از آن پاسخ داد، با توجّه به اين فضا، بهتر شناسايى مى شود:

الف. عوامل انگيزشىِ برون مذهبى

منظور از اين عوامل، سؤال ها، اشكالات و مخالفت هايى بود كه از بيرون، اعمّ از فرقه هاى اسلامى يا نحله هاى غير اسلامى، به مذهب اماميه وارد مى شد و دانشمندان امامى را در هر يك از شاخه هاى علوم، به پاسخگويى وا مى داشت. همان گونه كه پيش از اين آمد، در عصر غيبت صغرا، اساسى ترين موضوعى كه مخالفان، عليه اماميه استفاده كردند، عدم حضور امام دوازدهم در بين مردم و عالَم ظاهر بود و رقباى شيعى و غير شيعى، با انكار وجود و يا تشكيك هايى در ماهيت و نام ايشان، ترديدهاى جدّى اى براى طرفداران بخصوص عامّه امامى مذهب، به وجود آوردند. بنا بر اين، در قدم اوّل بايد تولّد و حضور امام دوازدهم اثبات مى شد. در اين راستا، بى گمان كتاب الكافى و بخصوص باب «مولد الصاحب عليه السلام »، بزرگ ترين خدمت را نمود. كلينى با بيان اين كه تولّد آن حضرت در ٢٥٥ق بوده است، ٣١ رويداد كه گواهى دهنده تولّد و حضور صاحب عصر(عج) بود و شاهدان، اغلب مستقيم براى كلينى روايت كرده اند، جمع آورى كرده است. [١] در دو باب بعدى، احاديث و روايت هايى مبنى بر اين كه تعداد امامان، دوازده نفر است و نصّى كه براى هر يك وارد شده و اين مسئله كه آفرينش انسان در هر شرايطى براى خداوند، امكان پذير است، گرد آمده كه مكمّل باب ياد شده است. موضوع امامت، جوانب ديگرى مثل ضرورت وجود و ويژگى هاى امام چگونگى

[١] الكافى، ج ١، ص ٥١٣ ـ ٥٢٥ .[٢] همان، ص ١٩٨ ـ ٢٠٣ (باب نادر جامع فى فضل الامام و صفاته، از كتاب الحجّة).[٣] الكافى، ترجمه: صادق حسن زاده، ج ١، ص ٢٣ و ٢٩.