رهبرانشان داراى تأليف بوده اند. همين امر، سبب شد ابن نديم اعتراف نمايد كه «بيشتر متأخّران [از علما] از اين مذهب اند». [١] مشهورترين امام زيدى كه در آستانه ورود به اين دوره فوت كرد، قاسم بن ابراهيم طباطبا حسنى، معروف به قاسم رسى (٢٤٢ ق) بود كه با تأليف ده ها اثر، گرايش به افكار معتزله و دورى از اماميه را بر محافل زيدى غالب ساخت و مرز و فاصله اين مذهب را با اماميه و ديگر فرق شيعه، نمايان تر و بيشتر نمود. [٢] يكى از نوادگان وى به نام يحيى بن حسين بن قاسم، معروف به الهادى (٢٤٥ ـ ٢٩٨ق)، به سال ٢٨٠ ق، در صعده يمن حكومت زيدى اين ناحيه را بنيان نهاد. او كه فرصت چندانى براى تأليف كتاب نداشت، مطالب را املا مى نمود تا كاتبش بنويسد. او راه جدّش را در گرايش به اعتزال ادامه داد و آثارى در كلام، مانند تثبيت الامامة، المسترشد و جواب مسائل ابى القاسم حسن بن عبد اللّه طبرسى من اهل قم، تأليف نمود. [٣] معروف ترين اثر وى، جامع فى الفقه است كه آن را بر مبناى فقه حنفى تدوين نمود. [٤] در ميان امامان يمن، بزرگان ديگرى هم حضور و ظهور كردند كه اغلب صاحب تأليف بودند ، ولى بيشتر در سده چهارم بوده اند. امّا قبل از يمن، علويان مستقر در نواحى شمال ايران، به رهبرى حسن بن زيد (م ٢٧٠ ق)، كه او هم از سادات حسنى بود، موفّق به تأسيس حكومت زيدى مذهب شدند. [٥] حسن كه به «داعى كبير» شهرت يافت، خود از علما و شعراى زمانه بود و كتاب هاى البيان، الحجّة فى الامامة و جامع فى الفقه

[١] الفهرست، ابن نديم، ص ٣٣٢.[٢] كتابى به نام الردّ على الرافضه را جزو آثار وى شمرده شده است (الفهرست، ابن نديم، ص ٣٦١) كه درست به نظر نمى رسد و به احتمال زياد، متعلّق به يكى از زيديان معاصر با امام هادى عليه السلام است.[٣] فهرس التراث، ج ١، ص ٣١٤ و ٣١٥.[٤] شجرة المباركة، ص ٢٥؛ الفهرست، ابن نديم، ص ٣٦١.[٥] قبل از آنها، در ١١٢ق، ادريس بن عبد اللّه بن حسن مثنّى، سلسله ادارسه را در مغرب به عنوان اوّلين حكومت شيعى زيدى پايه گذارى كرده بود.