شهر راهبردى و مهمّ رى، پس از ظهور اسلام كه به سقوط سامانيان انجاميد، در سال ٢٣ ق، توسّط مسلمانان فتح شد. [١] سرانجام مردم اين ناحيه، مذهب تسنّن را پذيرفتند. در دوران بنى اميّه، شهر رى، يكى از نواحى هوادار امويان بود؛ [٢] امّا طولى نكشيد كه مذهب شيعه هم در رى گسترش يافت. كثرت راويان و اصحاب رازى امامانِ معصوم، از زمان حضرت باقر عليه السلام تا عصر امام عسگرى عليه السلام ، بيانگر وجود رجال شيعى، و نفوذ و سابقه ديرينه تشيّع، از ابتداى سده دوم در اين سامان است. اوج گسترش شيعه در رى، به نيمه دوم سده سوم باز مى گردد. سلطه و نفوذ علويان به رى، پس از تاريخ ٢٥٠ ق، آغاز مى شود. [٣] ياقوت حموى، نوشته است: احمد بن حسن ماردانى كه مذهب شيعه داشت، در سال ٢٧٥ ق، بر رى سلطه يافت و مذهب تشيّع را در آنجا رايج گردانيد . [٤] رى در عهد ديالمه و ساير حكومت هاى محلّى شيعى ناحيه شمال ايران، شاهد گسترش بيشتر مذهب شيعه بود. از آن پس با وجود خسارت هاى سنگين حملات غزنويان و ديگر تصادمات فرقه اى بر شيعيان رى، [٥] حركت رو به رشد تشيّع در اين شهر تداوم يافت. در دوره سلاجقه، اكثريت رى، شيعه بودند. [٦] و در نيمه نخست سده هشتم هجرى، عصر ايلخانان، مردمان رى تقريبا يك پارچه مذهب شيعه داشتند. [٧]

[١] . البلدان، ص ٤٠ (در مورد سال فتح رى، اقوال ديگرى هم وجود دارد).[٢] . الكامل فى التاريخ، ج ٣، ص ٤٨٠.[٣] . تاريخ رويان، ص ٦٥.[٤] . معجم البلدان، ج ٣، ص ١٢١.[٥] . الكامل فى التاريخ، ج ١١، ص ٥٢٦؛ رى باستان، ج ٢، ص ١٧٤؛ النقض، ص ٥٣.[٦] . النقض، ص ٤٨٩.[٧] . نزهة القلوب، ص ٥٤ (مستوفى، در مورد بافت مذهبى رى مى نويسد: «اهل شهر و اكثر ولايات، شيعه اثنا عشريند الّا ديه قوهه و چند موضع ديگر كه حنفى باشند»).