با اندكى تأمّل ، روشن مى شود كه مقصود از «روز» در تبيين مدّت آفرينش زمين ، معناى عرفى آن ـ كه حاصل يك بار گردش آن به دور خود در بيست و چهار ساعت است ـ نيست ؛ چرا كه اين معنا پس از آفرينش زمين و آسمان و حركت زمين به دور خود ، پديد آمده است . از اين رو ، كلمه «روز»[٢] در آياتِ مورد اشاره را برخى به معناى «وقت» ، [٣] برخى به معناى «به اندازه يك روز» ، [٤] برخى به معناى «يوم رُبوبى» [٥] و برخى به معناى «پاره اى از زمان» و يا «دوره زمانى معيّن» [٦] معنا كرده اند ، كه معناى اخير ، مناسب تر با آيات به نظر مى رسد .

دو . تحوّلات زمين در دو دوره

در باره تحوّلاتى كه زمين در دو دوره داشته است ، چند نظريّه و به سخن دقيق تر ، چند فرضيّه وجود دارد : برخى گفته اند: در دوره نخست ، اصلِ زمين پديد آمده و در دوره دوم ، آن به

[١] اعراف : آيه ٥٩ ، يونس : آيه ٣ ، حديد : آيه ٤ ، هود : آيه ٧ ، فرقان : آيه ٣٩ و ٥٣ ، سجده : آيه ٤ . [٢] طبق بررسى انجام شده ، كلمه «يوم» در قرآن ، ٤٩٩ بار تكرار شده است كه تنها در بيست مورد ، به معناى «روز» با معناى متداول آن (بيست و چهار ساعت) است . [٣] تفسير القمّى : ج ٢ ص ٢٦٢ . [٤] مجمع البيان : ج ٩ ص ٨ . [٥] بحار الأنوار : ج ٥٧ ص ٢١٨ . [٦] ر. ك : الميزان فى تفسير القرآن : ج ١٧ ص ٣٨٥ ، تفسير نمونه : ج ٢٠ ص ٢٢٥ .