قرآن در قرآن - فرقانی حیدری - الصفحة ٥٣

در آن مقام، قرآن حقيقت بسيط و واحدى است دور از جزء و فصل و سوره و آيه؛ و دوم، مقام نازل شده آن كه در قالب لفظ و سوره و آيه درآمده است. آن حقيقت بسيط و واحد، كه برتر از فهم و عقل بشر است، در شب قدر بر قلب رسول خدا صلى الله عليه و آله نازل شد و صورت نازله آن در طول دوران بعثت، بر آن وجود مقدس نازل گرديد.
ايشان در تفسير آيه «انَّا انْزَلْناهُ فى‌ لَيْلَةٍ مُبارَكَةٍ» «١» توضيح مى‌دهد كه ظاهر اين آيه و آيات متشابه (قدر، آيه ١ و بقره، آيه ١٨٥) دلالت دارد بر اين كه كل قرآن در شب قدر نازل شده، نه بعضى يا بيش‌تر آن. از سوى ديگر، آياتى از قرآن ناظر به شأن نزول‌هايى هستند كه بايد پس از آن وقايع نازل شده باشند؛ مانند آيه «قَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّتى‌ تُجادِلُكَ فى‌ زَوْجِها ...» «٢» و نمى‌توان تصور كرد كه اين آيات پيش از واقعه مورد نظر نازل شده باشد.
پس معلوم مى‌شود كه اين آيات و سوره‌ها بايد به تدريج نازل شده باشند. بنابراين، اگر بخواهيم، هم نزول همه قرآن را در يك شب بپذيريم و هم نزول آن را به‌تدريج و در طول زمان نبوّت، بايد به اجمال و تفصيل قايل شويم و بگوييم: قرآن در شب قدر، به‌صورت اجمال و در طول زمان نبوّت، به‌صورت تفصيل نازل شده است. آيه ١١٤ سوره طه نيز مؤيّد اين نظر مى‌باشد؛ زيرا دلالت دارد كه پيامبر صلى الله عليه و آله پيش از نزول تدريجى آيات، نسبت به آن‌ها علم اجمالى داشته است. «٣» فوايد نزول تدريجى‌ خداوند متعال در پاسخ ايراد كسانى كه مى‌گفتند چرا قرآن يكباره نازل نشده است، به اسرار نزول تدريجى قرآن اشاره كرده، آن‌ها را چنين برمى‌شمارد:
«وَ قَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْلَا نُزِّلَ عَلَيْهِ الْقُرْآنُ جُمْلَةً وَاحِدَةً كَذلِكَ لِنُثَبِّتَ بِهِ فُؤَادَكَ وَ رَتَّلْنَاهُ تَرْتِيلًا وَ لَا يَأْتُونَكَ بِمَثَلٍ إِلَّا جِئْنَاكَ بِالْحَقِّ وَأَحْسَنَ تَفْسِيراً» «٤»