قرآن در قرآن - فرقانی حیدری - الصفحة ٣١
رجوع و برگرداندن به يك مرجع و مأخذ است. بنابراين، تأويل قرآن يعنى: مرجع و مأخذى كه معارف قرآن از آنجا گرفته شده و مآل و مرجَع قرآن به آن است. «١» كلمه تأويل در آيات قرآن واژه تأويل در شانزده آيه قرآن كريم آمده است. موارد استعمال تأويل را در اين آيات مىتوان چنين برشمرد:
١- تأويل قرآن: البته آياتى كه در آن تأويل به قرآن نسبت داده شده، به دو صورت است: در آيه ٧ سوره آل عمران، تأويل به آيات متشابه نسبت داده شده و در آيه ٥٣ سوره اعراف و آيه ٣٩ سوره يونس تأويل به كل قرآن نسبت داده شده است.
٢- تعبير خواب: در سوره يوسف، چند مرتبه اين كلمه بهمعناى رؤيا و خواب آمده و تأويل رؤيا بهمعناى تعبير خواب استعمال شده است.
٣- حقيقت و واقعيت اعمال: در آياتى، كلمه تأويل به حوادث و اتفاقات نسبت داده شده و بهمعناى حقيقت و واقعيت آن قضايا آمده است؛ مانند داستان موسى و خضر عليهم السلام كه حضرت خضر از واقعيت اعمالى كه انجام داده به «تأويل» تعبير مىكند.
٤- عاقبت و سرانجام: در بعضى آيات نيز كلمه «تأويل» در معناى لغوى خود استعمال شده است؛ مانند آيه ٣٥ سوره اسراء كه مىفرمايد: پيمانه را تمام دهيد و با ترازوى درست وزن كنيد كه اين بهتر و عاقبتش نيكوتر است.
معناى تأويل با دقت و توجه در آياتى كه لفظ «تأويل» در آنها آمده، معلوم مىشود كه «تأويل» از قبيل معنا و مدلول لفظ نيست. بهعنوان مثال، حضرت يوسف عليه السلام در خواب ديد كه خورشيد، ماه و يازده ستاره بر او سجده كردند. بعدها كه پدر، مادر و برادرانش در پيشگاه او سجده شكر براى خدا به جا آوردند، اين كار آنان را تأويل خواب خود دانست و حال آنكه ماجراى خواب او هيچگونه دلالت ظاهرى بر اين واقعه ندارد. يا مثلًا، پادشاه