قرآن در قرآن - فرقانی حیدری - الصفحة ٧٧

تدبر در قرآن يعنى: انديشيدن در مقاصدى كه آيات قرآن براى تفهيم آن‌ها نازل شده است. به‌عبارت ديگر، «تدبّر» يعنى: گذر از ظاهر لفظ و رسيدن به حقايقى كه قرآن بدان‌ها اشاره دارد.
توجه به تدبّر در قرآن از جمله مواردى است كه قرآن مجيد به آن توجه خاص داشته و در آياتى مطرح نموده است. در آيه‌اى، هدف از نزول قرآن را تدبّر و پندگيرى از آن دانسته است:
«كِتَابٌ أَنزَلْنَاهُ إِلَيْكَ مُبَارَكٌ لِيَدَّبَّرُوا آيَاتِهِ وَ لِيَتَذَكَّرَ أُولُوا الْأَلْبَابِ» «١» اين كتابى است پر بركت كه بر تو نازل كرده‌ايم تا در آيات آن تدبّر كنند و خردمندان متذكر شوند.
و در آيه ديگر، كسانى را كه در قرآن تدبّر نمى‌كنند، سخت مورد نكوهش قرار داده و فرموده است:
«أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلَى‌ قُلُوبٍ أَقْفَالُهَا» «٢» آيا آن‌ها در قرآن تدبّر نمى‌كنند يا بر دل‌هايشان قفل نهاده شده است.
تأكيد بر قرائت قرآن، كه در گذشته بيان كرديم، بدين منظور است كه مقدمه و گامى براى شناخت قرآن باشد و شناخت نيز بدون تفكر امكان‌پذير نيست. از اين‌رو، امير مؤمنان، على عليه السلام، فرموده است:
«الا لا خَيْرَ فى‌ قِراءَةٍ لَيْسَ فيها تَدَبُّرٌ» «٣» آگاه باشيد كه در قرائتى كه همراه آن تدبّر نباشد، خيرى نيست.
امام صادق عليه السلام در تفسير آيه «يَتْلُونَهُ حَقَّ تِلاوَتِهِ» تلاوتى را ذكر كرده‌اند كه ثمره‌اش تدبّر در آيات است. ايشان مى‌فرمايد: