قرآن در قرآن - فرقانی حیدری - الصفحة ٥٢
انسانهاى بعدى در آن رقم زده شد. جاى آن هست كه از اين سرفصل تاريخ اينچنين با شأن و اجلال در قرآن ياد شود و از نزول قرآن در ليلةالقدر و در ماه مبارك رمضان به بزرگى ياد گردد. «١» ٤- قرآن در دو نوبت نازل شده است: ابتدا تمامى آن در ماه مبارك رمضان و در شب قدر و سپس بهتدريج و قسمت به قسمت، در طول ٢٣ سال نبوّت پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله.
علّامه طباطبائى قدس سره در ذيل تفسير آياتى از قرآن، اين نظريه را ابراز داشته و آن را توضيح دادهاند. ايشان مىگويند: بين نزول دفعى و نزول تدريجى فرق است: در نزول دفعى، حقيقت و صورت واقعى و ملكوتى قرآن بر پيامبر صلى الله عليه و آله نازل شده و در نزول تدريجى، آن حقيقت عالى و ملكوتى، كه برتر از درك و فهم بشر عادى بوده، تنزّل داده شده، لباس واژه عربيّت بر آن پوشانده شده و مفصّل و جزء جزء، سوره سوره، جمله جمله و كلمه كلمه شده و بر پيامبر صلى الله عليه و آله نازل گرديده است تا بر بشر بخواند؛ شايد بدان انس گيرد و هدايت يابد. ايشان در ذيل آيه شريفه: «انَّا جَعَلْناهُ قُرْاناً عَرَبِيّاً لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ وَ انَّهُ فِى امِّ الْكِتابِ لَدَيْنا لَعَلِىٌّ حَكيمٌ» «٢» مىنويسند:
قرآن قبل از آنكه به زبان عربى درآيد، در مرحلهاى از هستى وجود داشته كه در آن مرحله، عقول بشر دسترسى بدان نداشته است. از اين آيه فهميده مىشود كه كتاب بر حسب موطن نفسالامرى و واقعىاش، مافوق فكر و اجنبىِ از عقول بشرى است و خداى تعالى آن را از آن موطن پايين آورده و درخور فهم بشر كرده و به لباس واژه عربيّت درآورده استكه عقول بشر با آن انس بگيرد و حقايقش را بفهمد. پس قرآن در امّالكتاب، قدر و منزلتى رفيعتر از آن داشت كه عقلها بتوانند آن را درك كنند و مانند قرآن نازل شده مفصّل و جزء جزء و سوره سوره و آيه آيه و جمله جمله و كلمه كلمه نبود. «٣» قرآن در قرآن ٦٣ ٤ - تحدى قرآن ص : ٦٢ بنابراين تفسير، قرآن داراى دو مقام است: اول، مقام «امّالكتاب» و «لوح محفوظ» كه