انگليسى‌ها، به ايران تبعيد شده بودند كه چون امام خود در جريان كامل انقلاب اسلامى عراق و علت قيام علما و تبعيدشان به ايران قرار گرفت، از اهميت خاصى برخوردار است.[١]

تجربه مهم ديگر در زندگى سياسى امام، به قدرت رسيدن رضاشاه بود. ورود امام به قم يك‌سال و اندى پس از كودتاى رضاخان بود. از اين‌رو، اشتغالات سياسى ايشان كه از بدو زندگى طلبگى آغاز مى‌شود، مصادف با كودتاى رضاخان و ترفندهاى سياسى اوست. امام به اين نكته اشاره مى‌كرد كه «من از همان آغاز، از كودتاى رضاخان تا امروز شاهد همه مسائل بوده‌ام.»[٢]

هنگامى كه رضاخان به قدرت رسيد، وى و همفكرانش اسلام‌زدايى را از اولويت‌هاى خود دانستند. آنان از يك‌سو به نفى ارزش‌هاى سنتى و به‌ويژه عادات مذهبى پرداختند و از سوى ديگر كوشيدند ارزش‌هاى جديد فرهنگى را به‌جاى آن بنشانند كه آميزه‌اى بود از ارزش‌هاى فرهنگى ايران قبل از اسلام و ظواهرى از غرب. بدين‌سان، برگزارى جشن‌هاى متروك باستانى، حذف واژگان عربى از زبان فارسى، تغيير نام شهرها و اماكن، حذف نام‌هاى عربى ماه‌هاى سال در مكاتبات رسمى و تلاش براى تعويض تاريخ از شمسى به ميلادى در دستور كار قرار گرفت؛ آن‌گونه كه آشكارا تمايلات نژادپرستانه ضداسلام، ضدعرب و ضدروحانيت در اغلب ادبيات داستانى اين دوره به چشم مى‌خورد.[٣]

در اين دوران، نگاه اين گروه به مذهب مانند نگاه غربيان به كليسا در دوره رنسانس بود. آنها معتقد بودند همان‌گونه كه غرب براى رسيدن به نوسازى، كليسا و مذهب را كنار نهاد، در ايران نيز اسلام‌زدايى بايد مقدمه هرگونه نوسازى و توسعه باشد.

در اين راستا، رضاخان كه در ابتدا مى‌كوشيد با استفاده از ظواهر مذهبى حاكميت خود را تثبيت كند و حتى در اعلاميه‌ها و بيانيه‌هايش خود را مجرى احكام شرع قلمداد مى‌كرد، پس از اينكه جاى خود را مستحكم كرد، با تأثير از اقدامات انجام‌شده در افغانستان و تركيه، به نابودى ارزش‌ها و سنت‌هاى اسلامى روى آورد. او در سال ١٣٠٥ تدريس شرعيات و قرآن و

[١]. براى آگاهى از جريان تبعيد علماى ايرانى مقيم عتبات به ايران و فعاليت‌هاى سياسى- علمى امام در اين مدت بنگريد به: عبدالهادى حائرى، تشيع و مشروطيت در ايران و نقش ايرانيان مقيم عراق، فصل سوم.

[٢]. روح‌الله موسوى‌خمينى( امام)، امام و روحانيت؛ مجموعه ديدگاه‌ها و سخنان امام درباره روحانيت، ص ٢٢٩، ٣٨٣ و ٥٠١.

[٣]. محمدحسن رجبى، زندگينامه سياسى امام‌خمينى، ص ٦٨.