«حس و عقل» مى‌باشد ... لذا هستى اعم از غيب و شهادت است و چيزى كه ماده ندارد، مى‌تواند موجود باشد و همان‌طور كه موجود مادى به «مجرد» استناد دارد، شناخت حسى نيز به شناخت عقلى متكى است.[١]

از منظر امام‌خمينى، علم حقيقى به ماوراى طبيعت، از طريق وحى به‌دست آمده، هرچند فلاسفه و عرفا نيز در اين راه گامى اساسى برداشته و براهين محكمى در مورد شناخت ماوراى طبيعت به‌دست داده‌اند. امام در نامه خود به گورباچف بدين‌امر اذعان دارد.[٢] نيز مى‌فرمايد:

آنى كه علمش به ماوراى طبيعت مى‌رسد، آنى است كه از راه وحى باشد؛ آنى است كه ادراكش ادراك متصل به وحى باشد ....[٣]

در نتيجه از نظر امام‌خمينى، معارف چهارگانه كلى يعنى معارف حسى يا تجربى، عقلى يا برهانى و استدلالى، شهودى يا عرفانى و نيز وحيانى، هر يك به لحاظ ايجاد يقين و آشنا ساختن با حقيقت هستى، جايگاه و مراتب خاص خود را دارند و براى فهم حقايق هستى مى‌بايد از همه اين ابزارها كمك گرفت.

٢. هستى‌شناسى امام‌خمينى‌

بر اساس معرفت‌شناسى پيشين، امام‌خمينى معتقد است هستى فراتر از عالم مادى است و جهان هستى اعم از ماده و روح بوده و خالقى دارد كه با هدف معينى آن را آفريده است. بنابراين امام‌خمينى معتقد به جهان‌بينى الهى است و توحيد محور اصلى هستى‌شناسى ايشان است و همه اعتقادات او در تمام ابعاد معرفت و انديشه، بدان باز مى‌گردد. از اين‌رو، همان‌گونه كه در هستى‌شناسى و هم در ساير معارف و انديشه‌ها اصل توحيد معيار قرار گرفته، بر همين اساس انديشه امام‌خمينى نيز نوعى انديشه توحيدى يا انديشه توحيدمدار است.[٤]

[١]. روح‌الله موسوى‌خمينى( امام)، صحيفه امام، ج ٢١، ص ٢٢٤ و ٢٢٢.

[٢]. همو، آواى توحيد، ص ١١ و ١٢.

[٣]. همو، صحيفه امام، ج ٨، ص ٤١٤.

[٤]. همان، ج ٥، ص ٣٨٧.