زندگى امام‌خمينى به چهار دوره كودكى و نوجوانى، تحصيل و تدريس، مرجعيت دينى و سرانجام رهبرى نظام سياسى- اسلامى تقسيم مى‌شود كه هر يك با تجربيات تاريخى خاصى همراه بوده است؛ تجربياتى كه نقش مهمى در تكوين شخصيت سياسى امام‌خمينى ايفا كرده‌اند. بى‌شك به‌منظور شناخت بسترهاى سياسى- اجتماعى مؤثر در انديشه سياسى امام، بايد به بررسى تحولات اين دوران‌ها پرداخت. در خاتمه نيز براى آشنايى با ابعاد مختلف شخصيتى امام، برخى ويژگى‌هاى فردى، اجتماعى و سياسى ايشان به‌اختصار خواهد آمد.

الف) تحولات دوران كودكى و نوجوانى امام‌خمينى (١٣٠٠- ١٢٨١ ش)

سيد روح‌الله مصطفوى (امام‌خمينى) در اول مهرماه ١٢٨١ ش (چهار سال قبل از پيروزى انقلاب مشروطه) در شهرستان خمين در خانواده‌اى روحانى ديده به جهان گشود.[١] پدر، پدربزرگ و جد ايشان از فقهاى بزرگ آن دوره بودند. پدر پدربزرگ امام از علماى نيشابور بود كه به‌منظور تبليغ دين اسلام رهسپار منطقه كشمير در هندوستان شد، اما به‌دنبال هجوم مخالفان به شهادت رسيد.[٢] پدربزرگ امام به دعوت يكى از بزرگان خمين به ايران بازگشت و در خمين ساكن شد. پدر ايشان مرحوم سيد مصطفى از فقها معاصرِ ميرزاى شيرازى- صاحب فتواى معروف تنباكو- بود كه پس از پايان تحصيلات و كسب اجازه اجتهاد از نجف به خمين بازگشت و به حل امور شرعى مردم مى‌پرداخت.

[١]. روح‌الله موسوى‌خمينى( امام)، صحيفه امام، ج ١٩، ص ٤٢٦.

[٢]. بنگريد به: مرتضى پسنديده، خاطرات آيت‌الله پسنديده، ص ١٠- ٥.