نظريه شناخت - اراکی، محسن - الصفحة ١٩٨

ادراك حسّى متناسب با ناسوت است، و ادراك مثالى متناسب با ملكوت، و ادراك عقلى متناسب با جبروت.

در فلسفه ملاصدرا، مدركات عالم عقل نيز بر سه گونه اصلى است:

الف) معقول اول كه عبارت است از معقولات يا مفاهيم كلّى برگرفته از محسوسات و منطبق بر آنها نظير: انسان، حيوان، سفيدى، سياهى و امثال آنها. اين دسته از معقولات كه «معقولات اولى» ناميده مى‌شوند داراى مصداق خارجى مى‌باشند و در حقيقت اوّلين مرتبه ادراك عقلى به شمار مى‌روند.

ب) معقول ثانى منطقى، كه عبارت است از مفاهيم منطقى؛ نظير: كميت و جزئيت، يا نوع و فصل و جنس و امثال آنها. اين دسته از مفاهيم را كه در منطق به كار برده مى‌شوند و به همين دليل از آنها به معقولات منطقى تعبير مى‌شود، به اين سبب معقولات ثانيه مى‌گويند كه ذهن پس از ادراك معقولات اولى به آنها دست مى‌يابد. ذهن پس از دستيابى به مفاهيم و معقولاتى؛ نظير: انسان، حيوان، درخت، سفيدى، سياهى و مقايسه آنها با مفاهيمى؛ نظير: اين درخت، و اين انسان، و اين حيوان و امثال آنها، مفاهيم جديدى را در خود مى‌آفريند، همچون: كلّيت، جزئيت، جنس، فصل، نوع، مثلين، ضدّين، اين مفاهيم داراى مصاديق خارجى وراى ذهن آدمى نيستند و همچون انسان و حيوان و امثال آنها از معقولات اوليه قابل انطباق بر مصاديق خارجى معينى نيستند.