در تفسیر العیاشی، ذیل آیۀ «قُلِ اللَّهُمَّ مَالِكَ الْمُلْكِ تُؤْتی الْمُلْكَ مَن تَشَاءُ وَ تَنزِعُ الْمُلْكَ مِمَّن تَشَاءُ وَ تُعِزُّ مَن تَشَاءُ وَ تُذِلُّ مَن تَشَاءُ بِیدِكَ الْخَیرُْ إِنَّكَ عَلی‌ كلُ‌ِّ شی‌ْءٍ قَدِیر»،[٢] روایتی از داود بن فرقد، از امام صادق٧ آمده است که امام معنای آیه را با تمثیل واضح ساخته است؛ بدین صورت که همان طور که گاهی شخصی پیراهن فرد دیگری را به تن می‌کند، همین طور نیز بنی امیه حکومت را از ائمّه: گرفته‌اند.[٣]

این گونه تمثیلات نیز _ که موجب تفهیم بهتر معانی آیات قرآن می‌شود _ تنها در روایات امام قابل مشاهده است.

روایات جری و تطبیق

شیوه اهل بیت: چنین است كه آیات را بر آنچه قابل تطبیق و متناسب با شرایط و احوال باشد، منطبق می‌كنند؛ اگر چه از مورد نزول آنها خارج باشد؛[٤] برای نمونه ذیل آیۀ «... كلَُّمَا دَخَلَ عَلَیهَا زَكَرِیا الْمِحْرَابَ وَجَدَ عِندَهَا رِزْقًا قَالَ یا مَرْیمُ أنّی لَكِ هذَا قَالَتْ هُوَ مِنْ عِندِ اللهِ إِنَّ اللهَ یرْزُقُ مَن یشَاءُ بِغَیرِْ حِسَاب»،[٥] از امام صادق٧ ابتدا در تفسیر «إِنِّی نَذَرْتُ لَكَ ما فِی بَطْنِی مُحَرَّراً»، روایتی نقل شده كه به مقام محرّر اشاره می‌کند؛ یعنی كسی که در سكینه مسجد قرار دارد و از آن خارج نمی‌شود.[٦] باز از پدر ایشان، امام باقر٧ روایتی آمده که خلاصۀ آن چنین است:

روزی علی٧ پس از آن که سه روز در خانه غذایی نداشتند، به خانه آمد و پیامبر٦ نیز در خانۀ آنها بود. در این هنگام فاطمه٣ ظرفی از نان و گوشت آورد. علی٧ فرمود: ای فاطمه این را از کجا آورده‌ای؟ فرمود : «هُوَ مِنْ عِندِ اللهِ إِنَّ اللهَ یرْزُقُ مَن یشَاءُ بِغَیرِْ حِسَاب»؛ این از جانب خدا است. خدا به هر كس بخواهد، بی‌شمار روزی می‌دهد. پس پیامبر٦ فرمود: این مثل داستان زکریا است، هنگامی که بر مریم در محراب وارد شد و در نزد او غذایی دید و گفت: «یا مَرْیمُ أَنَّی لَكِ هذا قالَتْ: هُوَ مِنْ عِنْدِ اللهِ إِنَّ اللهَ یرْزُقُ مَنْ یشاءُ بِغَیرِ حِسابٍ»؛ ای مریم،

[١]. نور الثقلین، ج٣، ص٣٨٠.

[٢] سوره آل‌عمران، آیه ٢٦.

[٣]. تفسیر العیاشی، ج١، ص١٦٦، ح٢٣.

[٤]. ر. ک: تفسیر المیزان، ج١، ص٤٢.

[٥]. سوره آل‌عمران، آیه ٣٧.

[٦]. نور الثقلین، ج‌١، ص٣٣٢.