را به اصحاب اجماع منحصر نماید. وقتی رجالی معروف، نجاشی در شرح حال «احمد اشعری» به نقل از کشّی و ابن نوح می‌نویسد: «احمد اشعری از برخی راویان به جهت برخی اتهامات روایت گزارش نکرده است»،[١] بعید نمی‌نماید که عبارت «و غیرهم من الثقات» به افرادی چون اشعری نیز انصراف پیدا کند.

شخصیت شناسی

برای روشن شدن بیشتر نظریه «وثاقت استادان اشعری» ناگزیریم نیم ‌نگاهی به شخصیت حدیثی و رجالی وی نماییم:

ابو جعفر احمد بن محمد بن عیسی اشعری، از قبیله بنی ذُخران بن عوف بن جماهر بن اشعر، از راویان و محدثان برجسته و فقیهان قرن سوم هجری و از اجلای امامی و رؤسای محدثان قم به شمار می‌آید.[٢] هر چند از جزئیات زندگی او گزارش چندانی در دست نیست، ولی عالمان بزرگ امامیه او را ستوده‌اند. جدّ وی، سعد بن مالک بن احوص، نخستین کسی است که در قم اقامت گزید.[٣] لقبش «اشعری قمی»[٤] است. محل تولد و رشد و نمو «احمد» قم بوده، ولی تاریخ ولادت و وفات وی مشخص نیست. ظاهراً وی قبل از سال ١٩٠ق، به دنیا آمده است؛ زیرا امام رضا٧ را ملاقات نموده و از اصحاب آن حضرت شمرده شده است.[٥]

تاریخ‌نگاران حضور اشعری را در تشییع جنازه احمد بن محمد بن خالد برقی ‌با پای برهنه ثبت کرده‌اند.[٦] با توجه به تاریخ وفات برقی، در سال٢٧٤[٧] یا ٢٨٠ق،[٨] باید اشعری

[١]. رجال النجاشی، ص٨١، ش١٩٨.

[٢]. رجال النجاشی، ص٨٢، ش١٩٨.

[٣]. همان، ص٥٢، ش١٩٨.

[٤]. اشعری‌ها از بزرگ‌ترین خاندان‌های شهر قم به شمار می‌آیند. نیاکان آنها از یمن به شهر مکه مهاجرت کردند و از آنجا به مدینه به حمایت رسول گرامی ‌اسلام٦ پرداختند. جدّ بزرگ آنان «ابو عامر» در جنگ‌ها در کنار آن حضرت شرکت داشت و در جنگ حنین به شهادت رسید. در زمان فتح ایران حضور فعالی در سپاه اسلام و بعد از فتوحات، در کوفه مستقر شدند و زمان حاکمیت حجاج بن یوسف ثقفی از ترس وی به شهر قم پناه آوردند. جدّ وی عیسی بن عبدالله جزو صحابیان امام صادق٧ ‌به شمار می‌آید (تاریخ قم، ص٢٤٠).

[٥]. رجال الطوسی، ص٣٥١، ش٥١٩٧. هر چند آیةالله بروجردی و خویی روایت وی را از امام رضا٧ مرسل می‌دانند (الموسوعة الرجالیة، ج١، ص٣٥١؛ معجم رجال الحدیث، ج٢، ص٣١٥، ش٨٩٨).

[٦]. رجال ابن الغضائری، ص٣٩، ش١٠؛ خلاصة الأقوال، ص١٤، ش٧.

[٧]. رجال النجاشی، ص٧٧، ش١٨٢.

[٨]. همان؛ الموسوعة الرجالیة، ج١، ص٣٣٣.