پاسخ، آن است که هر چند نجاشی اسماعیل بن سهل را تضعیف نموده،[١] ولی این تضعیف را به سخن اصحاب منسوب کرده است؛‌[٢] یعنی خود نظر صریحی در توثیق و تضعیف وی ندارد. شاید علّت تضعیف نجاشی به جهت فساد مذهب وی بوده است [٣]و فساد مذهب با نقل روایت و وثاقت او در صورت توثیق وی در رجال منافات ندارد. بعید نیست که احمد بن محمد بن عیسی به نظر خودش وی را ثقه دانسته و از وی فراوان نقل روایت کرده است؛ هرچند دیگران ضعیف بدانند. نیز برخی از اجلای امامی، همانند فضل بن شاذان،[٤] عباس بن معروف،[٥] علی بن مهزیار،[٦]محمد بن عبدالجبار[٧]و ... از اسماعیل بن سهل روایت نقل کرده‌اند و این با تضعیف نجاشی هم‌خوانی ندارد.

٢. بکر بن صالح

نام بکر بن صالح نیز به عنوان استاد اشعری در اسناد روایی دیده می‌شود[٨] و همین
امر تردیدهایی را در قاعده نمایان ساخته است.[٩] افزون بر پاسخ پیشین، باید بگوییم
با استناد به طریق نجاشی به بکر، آشکار می‌شود که بکر بن صالح استاد بی‌واسطه
اشعری نیست. بنا بر این، روایت احمد اشعری از بکر بن صالح رازی در اسناد مذکور مرسل است. در طریق نجاشی، اشعری به وسطۀ محمد بن خالد برقی از بکر بن صالح روایت کرده است.[١٠]

٣. علی بن حدید [بن حکیم مدائنی ازدی ساباطی]

سومین فردی که مرحوم خویی به عنوان استاد ضعیف اشعری یاد کرده «علی بن

[١]. رجال النجاشی، ص١٠٩، ش٢٧٦ و ص٢٨، ش٥٦؛ رجال ابن الغضائری، ص٤٤، ش١٩.

[٢]. رجال النجاشی، ش٥٦: ... ضعفه اصحابنا.

[٣]. اصول علم الرجال، ج٢، ص٢٤٩.

[٤]. اختیار معرفة الرجال، ص٥٨٧، ش ١٠٢٩.

[٥]. من لایحضره الفقیه، ج٤، ص٣٥، ش٧٨ (المشیخه، طریق صدوق به حریز).

[٦]. تهذیب الاحکام، ج٤، ص٧٣، ح٢٠٣؛ الاستبصار، ج٢، ص٤٠، ح١٢٦.

[٧]. الکافی، ج٦، ص١٩٧، ح١٣.

[٨]. همان، ج٢، ص١٠١، ح١٢، و ص١٨٩، ح٤؛ ج٦، ص٣٣٨، ح١ و ... :محمد بن یحیی، عن أحمد بن محمد بن عیسی، عن بکر بن صالح، عن الحسن بن علی، عن عبدالله بن ابراهیم، عن علی بن أبی علی اللهبی، عن أبی‌عبدالله٧ قال: إن الله و ...

[٩]. معجم رجال الحدیث، ج١، ص٦٧؛ کلیات فی علم الرجال، ص٢٧٦ - ٢٧٧.

[١٠]. رجال النجاشی، ص١٠٩، ش٢٧٦: ... احمد بن محمد بن یحیی، قال: حدّثنا أبی، قال: حدّثنا احمد بن محمد بن عیسی قال: حدّثنا محمد بن خالد البرقی، عن بکر بن صالح به.